1. Bestuursverslag Stap

Stichting Algemeen Pensioenfonds Stap (Stap) is een algemeen pensioenfonds zoals bedoeld in artikel 1 van de Pensioenwet. Stap is een stichting zonder winstoogmerk en voert meerdere pensioenregelingen uit in meerdere collectiviteitkringen. De collectiviteitkringen hebben een afgescheiden vermogen en een eigen financiële opzet.

Stap is sinds haar oprichting marktleider en biedt als grootste algemeen pensioenfonds een bewezen toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen die geen toekomst als zelfstandig fonds voorzien. Daarbij richt Stap zich met haar strategische uitbestedingspartners op een kwalitatief hoogwaardige dienstverlening in het belang van alle deelnemers.

De benaming die Stap hanteert voor collectiviteitkringen is pensioenkringen. Stap kent twee verschillende typen pensioenkringen, namelijk single-client en multi-client. Het onderscheidende kenmerk is dat in de multi-client pensioenkringen meerdere pensioenregelingen voor verschillende werkgevers worden uitgevoerd. Deze regelingen bieden – door een modulair programma  – een ruime mate van keuzemogelijkheden. Bij een single-client pensioenkring wordt in een eigen omgeving de pensioenregeling van één werkgever (of gelieerde werkgevers) of een gesloten pensioenregeling uitgevoerd. 

Stap heeft een onafhankelijk bestuursmodel. Het bestuur van Stap is verantwoordelijk voor het beleid en de uitvoering van de pensioenregelingen in de verschillende pensioenkringen. Stap belegt het vermogen van ieder van de pensioenkringen afzonderlijk. Daarbij streeft Stap naar een optimaal pensioenresultaat voor de deelnemers in elke pensioenkring. Stap voert een solide beleggingsbeleid dat passend is bij de pensioenverplichtingen, ambitie en risicohouding van de betreffende pensioenkring. 

Het intern toezicht heeft Stap belegd bij een onafhankelijke raad van toezicht. De raad van toezicht vervult zijn toezichttaak zodanig dat deze bijdraagt aan het effectief en slagvaardig functioneren van Stap en aan een aantoonbare beheerste en integere bedrijfsvoering. De raad van toezicht heeft op grond van wet- en regelgeving goedkeuringsrechten.

Iedere pensioenkring heeft een eigen belanghebbendenorgaan. Dit orgaan bestaat uit vertegenwoordigers van deelnemers, pensioengerechtigden en werkgever(s) van de betreffende pensioenkring. Het belanghebbendenorgaan heeft diverse (boven)wettelijke advies- en goedkeuringsrechten. De voorzitters van de belanghebbendenorganen vormen gezamenlijk de vergadering van belanghebbendenorganen. Dit orgaan heeft onder meer de bevoegdheid om bestuursleden en leden van de raad van toezicht van Stap te benoemen en te ontslaan.

Stap is als algemeen pensioenfonds de pensioenuitvoerder die eerste klas oplossingen biedt aan werkgevers en pensioenfondsen voor de uitvoering van hun huidige pensioenregeling én voor de transitie naar de nieuwe pensioenregelingen zoals beschreven in de Wet toekomst pensioenen. Daarbij staat Stap voor een optimaal evenwicht tussen pensioenresultaat, kosten, bedrijfszekerheid en kwaliteit. Stap neemt daarbij passende maatschappelijke verantwoordelijkheid in het licht van onder andere duurzaamheid. 

Stap biedt, op basis van haar kennis en ervaring met onder andere haar bestaande pensioenkringen, een compleet palet aan pensioenoplossingen, inclusief transitie en begeleiding – zowel binnen FTK als binnen Wtp – voor pensioenfondsen en werkgevers. Daarbij nemen ook zorgplicht, advies (ondersteuning) en informeren en activeren van deelnemers een belangrijke plaats in. Naast persoonlijke verbinding, maakt Stap ook gebruik van moderne (digitale) tooling en zijn de oplossingen passend bij de hedendaagse verwachtingen van deelnemers, sociale partners en pensioenfondsbesturen.

Stap heeft de ambitie om hét algemeen pensioenfonds in Nederland te zijn dat zowel deelnemers, werkgevers en latende pensioenfondsen ontzorgt. Dat gebeurt door:

• het bieden van gemak: werkgevers het werk met betrekking tot hun pensioenregeling vergaand uit handen nemen en hen waar mogelijk maatwerk bieden;
• pensioenfondsen met raad en daad bijstaan in hun proces op weg naar opheffing en hen een soepele transitie te bieden;
• eerlijke, begrijpelijke en adequate (deelnemers)communicatie;
• deelnemers te betrekken bij hun pensioen, zodat zij handelen wanneer nodig;
• het ontwikkelen van passende proposities;
• samen te werken met financieel krachtige uitbestedingspartners die hebben bewezen te beschikken over een excellente uitvoering.

De strategie van Stap is gericht op ‘beheerste groei’. Dat betekent dat Stap in de komende periode haar leidende positie als algemeen pensioenfonds verder wil uitbouwen en haar strategie gericht op continuïteit en een adequate schaalgrootte naar de toekomst toe wil blijven waarborgen. De transitie naar de Wet toekomst pensioenen biedt hiertoe voldoende kansen. Stap blijft pensioenfondsen en werkgevers een toekomstbestendige pensioenoplossing bieden waarin de deelnemer centraal staat tegen de beste prijs-kwaliteitverhouding. Stap biedt alle contractvormen aan, al dan niet gecombineerd.

Alle pensioenfondsen zijn zich aan het voorbereiden op de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Het belangrijkste aspect hierbij is het kiezen van de juiste uitvoeringsorganisatie. Voor een aantal van hen zullen de volgende vragen opportuun zijn:

• Blijven we wel of niet zelfstandig voortbestaan?
• Gaan we wel of niet de transitie zelf ter hand nemen? 

Stap biedt hen een passend en toekomstbestendig alternatief,  inclusief ondersteuning van sociale partners die de pensioenregeling en de uitvoering daarvan opnieuw moeten inrichten.

Vanuit haar missie, visie en strategie biedt Stap onder het nieuwe pensioenstelstel binnen de door de wet geboden mogelijkheden alle contractvormen aan: nFTK, solidaire pensioenregeling (SPR), flexibele pensioenregeling (FPR) en niet-actieve verzekerde regelingen.

Stap begeleidt haar bestaande pensioenkringen zorgvuldig naar een soepele transitie tegen zo laag mogelijke kosten. De proposities en de aanwezige ervaring met transities staan uiteraard ook ten dienste van pensioenfondsen die nadenken over een overdracht naar een single-client of multi-client pensioenkring.

Stap geeft uitvoering aan de pensioenregelingen van de afzonderlijke pensioenkringen. Deze uitvoering bestaat uit het voeren van de pensioenadministratie, het beleggen van het vermogen, het doen van uitkeringen en het afleggen van verantwoording aan en informeren van alle belanghebbenden.

In de uitvoeringsovereenkomsten en/of uitvoeringsreglementen met de afzonderlijke pensioenkringen zijn afspraken gemaakt over de beleidsruimte van het bestuur. Het bestuur is eindverantwoordelijk voor de uitvoering.

Daartoe heeft Stap de volgende beleids- en verantwoordingscyclus geïmplementeerd:

De kenmerken van de verschillende pensioenregelingen die Stap uitvoert, zijn opgenomen in de pensioenparagrafen van de verschillende pensioenkringen.

De governancestructuur is ingericht volgens een onafhankelijk bestuursmodel met een professioneel bestuur en raad van toezicht. De inrichting en samenstelling van de verschillende organen van Stap worden hierna toegelicht.

De samenstelling en zittingstermijnen van het bestuur zijn op het moment van vaststellen van het jaarverslag als volgt:

Het bestuursbureau is verantwoordelijk voor de algehele ondersteuning van het bestuur, de bestuursadviescommissies, de belanghebbendenorganen, de vergadering van belanghebbendenorganen en de raad van toezicht. Daarnaast houdt het bestuursbureau de ontwikkelingen op de verschillende aandachtsgebieden bij en initieert nieuw beleid. Het bestuursbureau voert namens het bestuur de regie op de activiteiten die worden uitgevoerd door de uitbestedingspartners en monitort de uitvoering van de uitbestede activiteiten. Bovendien is het bestuursbureau het eerste aanspreekpunt voor de belanghebbendenorganen, de vergadering van belanghebbendenorganen en de raad van toezicht en bevordert het bestuursbureau de efficiënte en effectieve informatie-uitwisseling tussen het bestuur, de belanghebbendenorganen, de vergadering van belanghebbendenorganen en de raad van toezicht.

In 2022 en 2023 is het aantal medewerkers van het bestuursbureau uitgebreid. Met deze uitbreiding en het aanstellen van een programmadirecteur is ingespeeld op de verwachte groei van Stap en de benodigde capaciteit voor de transities van de pensioenkringen. Begin 2024 bestaat het bestuursbureau uit 13 medewerkers die in dienst zijn van Stap.

Het bestuur van Stap wordt ondersteund door de volgende bestuursadviescommissies: beleggingsadviescommissie, pensioen- & communicatieadviescommissie, audit adviescommissie en marketing & sales adviescommissie.

De samenstelling en de taken van de bestuursadviescommissies zijn op het moment van vaststellen van het jaarverslag als volgt:

Per pensioenkring is er een belanghebbendenorgaan ingericht dat uitsluitend de taken en bevoegdheden heeft voor zover deze betrekking hebben op de pensioenkring waarvoor het belanghebbendenorgaan is ingesteld. De leden van de belanghebbendenorganen bestaan uit een vertegenwoordiging van werkgevers, deelnemers en pensioengerechtigden die op voordracht van dan wel via verkiezingen tot de belanghebbendenorganen kunnen worden gekozen. Er zijn ook pensioenkringen zonder vertegenwoordiging van werkgevers in het belanghebbendenorgaan (1).

Het belanghebbendenorgaan vertegenwoordigt de belanghebbenden van de desbetreffende pensioenkring. Naast wettelijke advies- en goedkeuringsrechten heeft het belanghebbendenorgaan van elke pensioenkring ook een aantal bovenwettelijke goedkeuringsrechten. Uitgangspunt voor het belanghebbendenorgaan is dat er gehandeld wordt in het belang van alle belanghebbenden van de pensioenkring. Het belanghebbendenorgaan doet verslag van zijn bevindingen in het bestuursverslag. Het bestuur overlegt periodiek met de belanghebbendenorganen.

Naast de belanghebbendenorganen heeft Stap een vergadering van belanghebbendenorganen ingesteld. Dit is een bovenwettelijk orgaan, waarin alle voorzitters van de belanghebbendenorganen van de afzonderlijke pensioenkringen zitting hebben. De vergadering van belanghebbendenorganen heeft de volgende bevoegdheden:

• benoemen, schorsen en ontslaan van bestuursleden en leden van de raad van toezicht
• gehoord worden bij de vaststelling van de profielschets voor bestuurders
• afnemen van verantwoording door de raad van toezicht
• goedkeuren van een voorgenomen besluit van het bestuur met betrekking tot
  • liquidatie, fusie of splitsing van Stap
  • wijziging van de statuten (2)

Voor de behandeling van geschillen van (gewezen) deelnemers, pensioengerechtigden en aangesloten werkgevers, die niet door de Geschillen Instantie Pensioenfondsen worden behandeld, heeft Stap een geschillencommissie ingesteld. De geschillencommissie bestaat uit twee bestuursleden en een onafhankelijke deskundige, die voorzitter is en door het bestuur wordt benoemd. Deze deskundige maakt geen deel uit van één van de fondsorganen van Stap.

In de samenstelling van het bestuur, de raad van toezicht en de belanghebbendenorganen streeft Stap naar de diversiteitsvereisten zoals bedoeld in de Code Pensioenfondsen. Stap ziet diversiteit niet sec als gender- of leeftijdsdiversiteit, maar streeft naar diversiteit gebaseerd op onder meer: kennis, ervaring, achtergrond en persoonlijkheid. Het onderscheid in gender en leeftijd is daarin een factor.

Stap heeft de sleutelfuncties op het moment van vaststellen van het jaarverslag als volgt ingericht.

Stap heeft de volgende uitbestedingspartners geselecteerd, waarmee op basis van marktconforme overeenkomsten en Service Level Agreements in een strategisch partnerschap wordt samengewerkt.

Het bestuur heeft een externe Compliance Officer aangesteld. De externe Compliance Officer rapporteert minimaal jaarlijks en zo nodig frequenter aan het bestuur.

Sinds 1 mei 2023 is mevrouw Nicolette Opdam van HVG Law aangesteld als externe Compliance Officer van Stap.

Als certificerend actuaris is Pieter Heesterbeek AAG van Triple A - Risk Finance Certification B.V. aangesteld. De onafhankelijke accountant van Stap is Eelco Brienesse RA van PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.

Het bestuur heeft in het verslagjaar 41 bestuursvergaderingen gehouden. In alle vergaderingen is het voor besluitvorming noodzakelijke quorum aanwezig geweest.

Per 1 mei 2023 is Stichting Pensioenfonds Aon Groep Nederland toegetreden tot een eigen pensioenkring. Er heeft een collectieve waardeoverdracht plaatsgevonden van Stichting Pensioenfonds Aon Groep Nederland naar Pensioenkring Aon Groep Nederland. De aangesloten ondernemingen van Aon Groep Nederland hebben per 1 mei 2023 de pensioenregeling ondergebracht bij de eigen Pensioenkring Aon Groep Nederland.

Met de start van Pensioenkring Aon Groep Nederland heeft Stap per 1 mei 2023 negen pensioenkringen operationeel; acht single-client pensioenkringen en 1 multi-client pensioenkring.

In 2023 is er overeenstemming bereikt met Stichting Pensioenfonds Astellas, Astellas B.V. en Astellas Pharma Europe B.V. over toetreding tot Stap in een eigen single-client pensioenkring. De startdatum van Pensioenkring Astellas is 1 januari  2024 en de collectieve waardeoverdracht heeft op het moment van vaststellen van het jaarverslag plaatsgevonden.

Via de Stap Academy organiseert Stap themamiddagen voor het bestuur, bestuursbureau, de leden van de belanghebbendenorganen en de raad van toezicht. De themadagen hebben als doel om bij te dragen aan de permanente educatie.  

Stap voert een beheerst beloningsbeleid. Stap heeft daarbij een afweging gemaakt op basis van de (lange termijn) doelstellingen van Stap, de arbeidsmarkt, de bestuurlijke verantwoordelijkheid, de aan de functies gestelde eisen en het tijdbeslag. Het uitgangspunt van het beloningsbeleid is dat de honorering voldoende aantrekkelijk is om betrouwbare en geschikte bestuurders aan te trekken en dat het tegelijkertijd aansluit bij de maatschappelijk gangbare opvattingen. Hierbij is aansluiting gezocht bij de Wet normering topinkomens. Het beloningsbeleid is van toepassing op de bestuursleden en de leden van de raad van toezicht. De vaststelling van de hoogte van de beloning vindt plaats door het bestuur onder goedkeuring door de raad van toezicht.

In 2022 is het beloningsbeleid herijkt. De vergoedingen voor de leden van de raad van toezicht zijn per 1 juli 2022 verhoogd en voor de bestuursleden per 1 januari 2023. Vanwege persoonlijke omstandigheden zijn de bestuurstaken van de voorzitter van medio oktober 2023 tot eind 2023 waargenomen door de overige bestuursleden. Ter compensatie van deze werkzaamheden hebben zij tijdelijk een extra vergoeding ontvangen.

Het beloningsbeleid van Stap is als volgt.

In oktober 2018 is de Code Pensioenfondsen 2018 (hierna: de Code) gepubliceerd door de Monitoringscommissie Code Pensioenfondsen (MCPF). De Code is gebaseerd op het ‘pas toe of leg uit’-beginsel. Dat betekent dat er ruimte is om af te wijken van de normen, mits dit weloverwogen gebeurt. Het bestuur werkt zoveel mogelijk in lijn met de Code.

Het bestuur volgt de ontwikkelingen in wet- en regelgeving nauwgezet. Het bestuur analyseert de voor de pensioenkringen relevante wijzigingen en bespreekt de opvolging daarvan in de bestuursvergaderingen.

Naast diverse andere wet- en regelgeving heeft het bestuur gedurende 2023 aandacht besteed aan de volgende wet- en regelgeving (niet limitatief):

• Wet toekomst pensioenen, met onder meer keuzebegeleiding;
• Wet pensioenverdeling bij scheiding;
• Wet herziening bedrag ineens;
• Digital Operational Resilience Act (DORA);
• Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR).

Voor zowel Stap als haar pensioenkringen heeft het bestuur invulling gegeven aan de ontwikkelingen en mogelijke gevolgen van deze wet- en regelgeving.

Stap heeft een gedragscode die betrekking heeft op:

• vertrouwelijkheid van gegevens;
• relatiegeschenken;
• nevenfuncties;
• melding van belangenconflicten;
• omgang met koersgevoelige informatie.

De gedragscode, gebaseerd op de modelgedragscode die is uitgevaardigd door de Pensioenfederatie, is van toepassing op alle bestuursleden, de leden van de belanghebbendenorganen, de leden van de raad van toezicht en de medewerkers van het bestuursbureau. De Compliance Officer ziet toe op de naleving van deze gedragscode.

De Compliance Officer doet in dit kader een jaarlijkse uitvraag onder de circa 70 verbonden personen van Stap en heeft van deze personen, op wie de gedragscode van toepassing is, een verklaring ontvangen over de specifieke naleving van de gedragscode. Op grond van de ontvangen verklaringen heeft de Compliance Officer vastgesteld dat de gedragscode in geest en letter is nageleefd.

Onregelmatigheden die binnen Stap, zijn organen of bij uitbestedingspartners worden gesignaleerd, kunnen worden gerapporteerd aan de contactpersoon op grond van de klokkenluidersregeling van Stap. In de regeling is opgenomen dat de melding gedaan kan worden bij de voorzitter van het bestuur of de voorzitter van de raad van toezicht indien de melding betrekking heeft op het bestuur. Wanneer de klokkenluider om moverende redenen geen melding wil doen bij de genoemde functionarissen, kan de melding worden gedaan bij de Compliance Officer. In 2023 zijn geen onregelmatigheden gemeld.

Stap streeft ernaar een betrouwbare, transparante en lerende organisatie te zijn. Daarbij past een cultuur waarin betrokkenen incidenten en operationele fouten kunnen melden en waarin helder is hoe met deze meldingen wordt omgegaan.

Het doel van de incidentenregeling is het voorkomen van schade aan de beheerste en integere bedrijfsvoering en goede naam van Stap en het beperken van mogelijke gevolgschade. Daarnaast wil Stap leren van incidenten en operationele fouten om herhaling te voorkomen.

In 2023 hebben zich geen incidenten voorgedaan. Wel zijn conform de incidentenregeling enkele operationele fouten gemeld en opgevolgd. Om te waarborgen dat het melden van incidenten en operationele fouten transparant en tijdig plaatsvindt, vindt regelmatig afstemming plaats met de uitbestedingspartners over het incidentmanagement.

Het bestuur en het bestuursbureau hebben in 2023 contact gehad met DNB over het reguliere toezicht. Daarnaast was er contact over onder meer collectieve waardeoverdrachten, de uitvragen voor de wet toekomst pensioenen en de jaarlijkse uitvraag naar de niet-financiële risico’s, inclusief informatiebeveiliging. Uit deze uitvragen zijn geen punten voor nadere opvolging voortgekomen.

In 2023 zijn geen dwangsommen of boetes aan Stap opgelegd. Er zijn door DNB geen aanwijzingen aan Stap gegeven, noch is een bewindvoerder aangesteld of is bevoegdheidsuitoefening van organen van Stap gebonden aan toestemming van DNB.

In 2023 heeft AFM opnieuw een sectorbrede uitvraag gedaan voor de Toezichtrapportage tweedepijlerpensioen met het verzoek informatie te rapporteren over de tweedepijlerpensioenen die Stap in 2022 in portefeuille had. Stap heeft deze informatie in augustus 2023 aangeleverd en hieruit zijn geen punten voor nadere opvolging voortgekomen.

Daarnaast heeft Stap van AFM een sectorbrede uitvraag ontvangen over de correctheid scenariobedragen. In juli 2023 heeft Stap deze uitvraag beantwoord. Hierop zijn aanvullende vragen gesteld die in oktober 2023 zijn beantwoord. En tot slot heeft Stap op verzoek van AFM een self-assessment duurzaamheid uitgevoerd. Deze is in september 2023 ingediend. 

De uitvoering van IRM is geborgd in de governancestructuur van Stap. IRM is binnen Stap een organisatie breed onderwerp. In de opzet en werking van de governance heeft Stap passende structuren en processen ingericht om het risicomanagementproces maximaal te integreren in de bestuurlijke besluitvormingsprocessen en de uitvoering ervan en de risicobeheersing te optimaliseren.

Stap hanteert voor haar risicogovernance onderstaande indeling conform het ‘Three Lines Model’.

Het IRM-raamwerk van Stap is onder andere gebaseerd op het COSO ERM-model en het referentiekader van DNB voor IRM. Het IRM-raamwerk van Stap maakt een onderscheid tussen de definities van de risicocategorieën op het niveau van Stap als instelling en op het niveau van de pensioenkringen. Het IRM- raamwerk is erop gericht het risicomanagementproces maximaal te integreren in de bestuurlijke besluitvormingsprocessen en de uitvoering ervan en de risicobeheersing te optimaliseren.

In het IRM- raamwerk onderkent Stap de volgende risicoclusters: strategische risico’s, financiële risico’s, operationele risico’s en compliance risico’s. Daarbij maakt Stap gebruik van categorisering naar risico’s gebaseerd op de FIRM-methodologie (6) van DNB. Stap heeft op grond van het specifieke karakter van een algemeen pensioenfonds naast de reguliere FIRM-indeling additionele risicocategorieën toegevoegd, te weten: strategierisico, propositierisico, solvabiliteitsrisico, governancerisico, werkgeversrisico en liquiditeitsrisico.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de risicostructuur die Stap hanteert. Hierbij is tevens inzichtelijk gemaakt op welk niveau de risicocategorieën betrekking hebben: op het niveau van Stap, de pensioenkringen of beiden.

Het IRM-raamwerk wordt geborgd in de reguliere risico- en controlecyclus van Stap. Deze cyclus omvat onder andere de periodieke identificatie en analyse van de belangrijkste risico’s (jaarlijkse risk self assessments), het vaststellen en implementeren van de benodigde beheersmaatregelen, de rapportage over de risico's (identificatie, beoordeling) en het beheersen van de risico’s, het monitoren van de effectiviteit van de beheersmaatregelen en de mogelijke aanpassing daarvan.

In de risicomanagementrapportages wordt elk kwartaal aan de hand van bovenstaande risicotaxonomie gerapporteerd aan het bestuur over de risico’s van Stap en de pensioenkringen en het beheersen daarvan. Daarbij worden de risico’s in onderlinge samenhang beschouwd. De rapportages worden tevens ter informatie aan de belanghebbendenorganen van de pensioenkringen en de raad van toezicht verstrekt.

Stap heeft financiële en niet-financiële doelstellingen gedefinieerd die passen bij haar missie en visie. Deze doelstellingen worden binnen Stap onderscheiden naar doelstellingen op het niveau van Stap als instelling en naar doelstellingen op het niveau van de pensioenkringen. In onderstaande tabel worden deze doelstellingen weergegeven.

Het bestuur heeft de risicobereidheid voor Stap en haar pensioenkringen vastgesteld als onderdeel van de risico- en controlecyclus. De risicobereidheid is de mate waarin het bestuur bereid is risico's te nemen om de doelstellingen van Stap en haar pensioenkringen te kunnen realiseren.

Hieronder wordt de risicobereidheid voor de doelstellingen op het niveau van Stap weergegeven. De totale risicohouding van Stap is te omschrijven als risicoavers. De risicobereidheid voor de doelstellingen op het niveau van de pensioenkringen is vastgesteld in dialoog met de belanghebbendenorganen. Deze is opgenomen in de risicoparagraaf van de betreffende pensioenkring.

Het bestuur identificeert en beoordeelt de risico's op een gestructureerde wijze met een jaarlijkse RSA. De geïdentificeerde risico's worden door het bestuur kwalitatief beoordeeld voor de kans dat deze risico’s zich manifesteren, alsmede voor de impact die deze risico’s hebben op het behalen van de doelstellingen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar het bruto risico, het netto risico en de risico reactie. Zo wordt er inzicht verkregen in de risico's die Stap loopt, welke beheersmaatregelen zijn genomen en de effectiviteit daarvan, evenals in de beheersmaatregelen die nog genomen moeten worden of gewenst zijn.

Het jaarlijkse risk self assessment (RSA) heeft eind 2023 plaatsgevonden op het niveau van Stap en op het niveau van de pensioenkringen. De RSA betreft alle risico´s die Stap onderscheidt. Daarin zijn ook de belangrijkste aandachtspunten uit de Systematische Integriteitrisicoanalyse (SIRA), het risk self assessment voor ICT (RSA ICT) en het risk self assessment op de implementatie van de Wet toekomst pensioen (RSA Wtp) opgenomen. De uitkomst van de RSA dient tevens als input voor de ERB.

Belangrijke ontwikkelingen in 2023 waar in het kader van risicomanagement expliciet en blijvend aandacht aan is besteed, betreffen (niet limitatief): de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel, de propositie en beheerste groei van Stap, maatschappelijk verantwoord beleggen en relevante Europese wet- en regelgeving, informatiebeveiliging, datakwaliteit en cyberrisico, de geopolitieke ontwikkelingen en de ontwikkelingen op de financiële markten.

Stap heeft als algemeen pensioenfonds een eigen bedrijfsvoering en loopt daar strategische, operationele en compliancerisico’s. Het bestuur heeft de belangrijkste risico’s voor de bedrijfsvoering van Stap als instelling vastgesteld. Deze worden hierna toegelicht. De belangrijkste risico’s voor de pensioenkringen zijn toegelicht in de risicoparagraaf van de betreffende pensioenkring.

Er worden hoge eisen gesteld aan het verandervermogen van alle schakels in de pensioenketen van Stap door verschillende ontwikkelingen, waaronder de transitie naar en implementatie van de Wet toekomst pensioenen. Hiervoor is door het bestuur het strategisch risico onderkend dat de organisatie van Stap en haar strategische uitbestedingspartners binnen de gestelde termijnen mogelijk onvoldoende wendbaar kunnen zijn om adequaat in te spelen op kansen en ontwikkelingen in de markt en op veranderingen in wet- en regelgeving (zowel op nationaal als op Europees niveau).

De (voorbereiding op de) implementatie van de Wet toekomst pensioenen is voor Stap strategisch gezien zeer belangrijk. Stap heeft hiervoor een apart programma opgezet en ook bij de uitbestedingspartners van Stap lopen omvangrijke programma’s voor de implementatie. Kern van het risicomanagement rondom de transitie is het verkrijgen van inzicht in de factoren die het succes van de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel bepalen.

Om het strategie risico te mitigeren zijn onder andere de volgende beheersmaatregelen ingeregeld: 

• Het bestuur volgt de ontwikkelingen in de pensioensector en de relevante wet- en regelgeving.
• Het strategisch plan wordt periodiek door het bestuur geëvalueerd en daarbij wordt tevens aandacht geschonken aan de wendbaarheid van de organisatie van Stap zelf.
• Stap voert periodiek een risicoanalyse uit voor de Wet toekomst pensioenen en monitort de daarbij geformuleerde beheersmaatregelen.
• Voor de Wet toekomst pensioenen heeft Stap een apart programma ingericht waardoor wordt voorzien in de tijdige betrokkenheid van alle stakeholders. Voor dit programma is tijdelijk een extra commissie, de coördinatiecommissie Wet toekomst pensioenen, ingericht die wekelijks vergadert en is eind 2023 een programmadirecteur aangesteld. Hiermee wordt het risico dat Stap niet tijdig gereed is om de pensioenregelingen binnen de nieuwe kaders uit te voeren beheerst.
• Bij het ontwikkelen van de proposities voor Wtp wordt op regelmatige wijze contact gezocht met adviseurs – en soms pensioenfondsen – om te toetsen of de opzet en inrichting van de nieuwe (Wtp) proposities in voldoende mate aansluit bij de behoeftes die vanuit de markt worden aangedragen. De proposities worden tevens getoetst aan de ontwikkelingen in de wetgeving en de inzichten die vanuit DNB en adviseurs worden ontvangen. Door een actieve dialoog met deze stakeholders wordt de propositie, binnen de kaders die Stap hanteert, steeds in meer detail ontwikkeld.
• De uitbestedingsovereenkomst en de SLA met de strategische uitbestedingspartners worden periodiek door Stap geëvalueerd.
• In het periodiek strategisch overleg met de strategische uitbestedingspartners wordt het verandervermogen geagendeerd en besproken.
• De voortgang in de verandertrajecten bij de strategische uitbestedingspartners wordt gemonitord via het beoordelen van voortgangsrapportages, het periodiek bespreken van de voortgang met betrokkenen en deelname aan de Raad van Advies van TKP.

De pensioenkringen van Stap zijn, net als de hele pensioensector, onderhevig aan diverse ontwikkelingen, zoals de rente- en inflatieontwikkelingen, de volatiliteit op de financiële markten, de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, de overgang naar een CO₂ neutrale samenleving en overige nieuwe (Europese) wet- en regelgeving. Als omgevingsrisico is dan ook het risico van het niet tijdig of adequaat inspelen op van buiten Stap komende veranderingen op het gebied van reputatie en ondernemingsklimaat geïdentificeerd.

Met de oprichting en inrichting van Stap is reeds beoogd in te spelen op (toekomstige) ontwikkelingen in de pensioensector. Door het, in afstemming met de strategische partners, voortdurend monitoren van de ontwikkelingen in de pensioensector en financiële markten en het hierop inspelen in de uitvoering van het beleid, acht Stap het netto risico voldoende beheerst. Het bestuur zorgt daarbij voor een adequate en tijdige communicatie naar de deelnemers, belanghebbendenorganen en andere stakeholders van Stap.

Stap heeft onderkend dat risico’s op het gebied van environment (milieu), social (mens en maatschappij) en governance (behoorlijk bestuur) invloed hebben op de waarde van de beleggingen van de pensioenkringen van Stap (financieel risico). En daarnaast dat het risico van ‘greenwashing’ (waarbij beleggingen minder duurzaam blijken te zijn dan beweerd wordt) een belangrijke bron van reputatierisico vormt.

Het duurzaamheidsrisico zoals gedefinieerd in de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR), betreft een gebeurtenis of omstandigheid op ecologisch, sociaal of governance gebied die, indien deze zich voordoet, een werkelijk of mogelijk wezenlijk negatief effect op de waarde van de belegging kan veroorzaken. Daarnaast raken de ESG-risico's ook de andere risicoclusters (strategische, operationele en compliancerisico's).

Stap belegt voor de lange termijn. Daarom is het essentieel om op toekomstige ontwikkelingen te anticiperen om de belangen van pensioengerechtigden te waarborgen. Vanuit deze overtuiging wordt ernaar gestreefd om, met het MVB-beleid, de portefeuille toekomstbestendig te houden en significante financiële- en niet-financiële duurzaamheidsrisico’s op het gebied van milieu, mensenrechten, arbeidsomstandigheden of corruptie tijdig te identificeren en te mitigeren. In het MVB-beleid van Stap is beschreven welke maatregelen zijn getroffen om de duurzaamheidsrisico’s te beheersen. Gezien de omvangrijke agenda op het gebied van duurzaamheid heeft Stap de werkgroep MVB ingericht. Binnen de werkgroep wordt het MVB-beleid en de uitvoering daarvan kritisch beschouwd en in eerste aanzet doorontwikkeld. Daarmee draagt de werkgroep niet alleen bij aan de beleidsontwikkeling via de daartoe geëigende beleidsadviescommissies, maar ook aan het compliant zijn op het gebied van actuele wet- en regelgeving voor duurzaamheidsvereisten.

Met de invoering van de Wet toekomst pensioenen staan Nederlandse pensioenfondsen voor de grootste pensioenhervorming ooit. De voorbereidingen hiervoor leggen bij Stap een groot beslag op de agenda van het bestuur en het bestuursbureau. Daarnaast leggen de commerciële en besluitvormingstrajecten bij de toetreding van een nieuwe pensioenkring, naast de reguliere werkzaamheden, een extra beslag op de beschikbare capaciteit van het bestuur en bestuursbureau. Voor de waarborging van een adequaat besluitvormingsproces is de beheersbaarheid van de bedrijfsvoering voor het bestuur, het bestuursbureau en de belanghebbendenorganen essentieel. In 2023 zijn hiervoor verdere maatregelen getroffen, waaronder het aanstellen van een programmadirecteur.

Onder het uitbestedingsrisico voor de pensioenkringen verstaat Stap het risico dat de continuïteit, integriteit en/of kwaliteit van de aan derden uitbestede werkzaamheden of door derden ter beschikking gestelde apparatuur en personeel wordt geschaad.

Voor de beheersing van het uitbestedingsrisico heeft Stap onder andere de volgende beheersmaatregelen getroffen:

• Stap beschikt over marktconforme uitbestedingsovereenkomsten met al haar uitbestedingspartners, die voldoen aan de wettelijke regels op het gebied van uitbesteding.
• De afspraken omtrent de uitbestede werkzaamheden en informatieverschaffing zijn contractueel vastgelegd in een Service Level Agreement met bijbehorende kritische performance-indicatoren. 
• Stap ontvangt en beoordeelt periodieke rapportages van haar strategische uitbestedingspartners (maand-, kwartaal-, SLA- en risicorapportages), die in de bestuursadviescommissies en bestuursvergaderingen worden besproken.
• Stap vormt een oordeel over de kwaliteit van de interne beheersing bij de uitbestedingspartijen en over de maatregelen die de uitbestedingspartijen nemen om de kwaliteit te verbeteren op basis van extern gecertificeerde ISAE 3402-type II-verklaringen en aanvullende assurance verklaringen.
• Stap voert periodiek strategisch overleg met de uitbestedingspartners en monitort, mede met het oog op de transitie naar de Wet toekomst pensioenen, het verandermanagement van de uitbestedingspartners. Specifiek voor de implementatie van de Wet toekomst pensioenen ontvangt Stap van TKP per kwartaal zowel een voortgangsrapportage als een risicorapportage.

De eventuele gevolgen van de oorlog in Oekraïne voor de pensioenkringen en Stap werden ook in 2023 op de voet gevolgd. Naast het monitoren van de financiële posities van de pensioenkringen en de ontwikkelingen op de financiële markten, werd de impact op de bedrijfsvoering gemonitord. Hierover werd Stap ook periodiek geïnformeerd door de uitbestedingspartners. Van belang hierbij waren onder meer de naleving van de sanctiewetgeving, de verhoogde dijkbewaking in het kader van cybersecurity en de voortdurende toetsing van de Business Continuity Plannen van de uitbestedingspartners aan bestaande en nieuwe zich ontwikkelende scenario's voor bedrijfsonderbreking. Tevens hebben de uitbestedingspartijen TKP en Aegon AM bevestigd dat de situatie geen gevolgen heeft gehad voor de operationele activiteiten van de (onder-)uitbestedingspartijen en hun belangrijkste dienstverleners.

De beschikbaarheid en beveiliging van IT-systemen wordt onderkend als een belangrijk risico. Door het niet beschikbaar zijn van (belangrijke) IT-systemen en/of de IT-omgeving bestaat het risico van operationele verstoringen. Daarnaast bestaat het risico bij niet adequate IT-beveiliging, dat informatie toegankelijk wordt voor niet geautoriseerde gebruikers en/of dat niet geautoriseerde gebruikers het functioneren van de IT-systemen verstoren of veranderen. Dit risico beperkt zich niet tot de IT-omgeving van Stap, maar omvat tevens de IT-omgeving van de uitbestedingspartners. De genoemde IT-risico’s kunnen daarom van invloed zijn op de dienstverlening aan de deelnemers.

Voor de beheersing van het IT-risico heeft Stap onder andere de volgende beheersmaatregelen getroffen:

• Het ICT-beleid, het Informatiebeveiligingsbeleid en het privacy beleid van Stap worden periodiek geëvalueerd en geactualiseerd en er worden maatregelen getroffen ter beheersing van het risico. Het ICT-beleid en het informatiebeveiligingsbeleid zijn gerelateerd aan het Uitbestedingsbeleid en hierin zijn adviezen van de externe partij Quint verwerkt.
• Gedurende het jaar monitort Stap of de beheersing van het IT-risico bij de uitbestedingspartners overeenkomt met het beleid aan de hand van onder meer de SLA- en risicorapportages. Daarnaast rapporteren de uitbestedingspartners over de voor het IT-risico getroffen maatregelen en de interne beheersing via de ISAE 3402 type II-rapportages.
• Op basis van de ISAE 3402 type II-rapportages en aanvullende assuranceverklaringen vormt Stap zich een oordeel over de kwaliteit van de interne beheersing voor het IT-risico bij de uitbestedingspartners en over de maatregelen die de uitbestedingspartners nemen om de kwaliteit te verbeteren.
• Daarnaast wordt periodiek een RSA ICT uitgevoerd. Daarbij wordt onder andere gebruikgemaakt van het COBIT-raamwerk van de uitbestedingspartners. Belangrijke aandachtsgebieden zijn onder meer cyberrisico’s en datakwaliteit.
• Zowel TKP als Aegon Asset Management hebben in 2023 gerapporteerd dat zij (blijvend) voldoen aan de DNB good practice op het gebied van informatiebeveiliging.

Stap onderkent het toenemende risico op cyberaanvallen gezien de hoge mate van digitalisering van de bedrijfsvoering en de afhankelijkheid hiervan. De analyse van de verhoogde gevoeligheid voor cybercrime maakt deel uit van de RSA ICT en de SIRA. Om dit risico te mitigeren, heeft Stap het ICT- en informatiebeveiligings-beleid geïmplementeerd en maatregelen getroffen. Zo laat de uitvoeringsorganisatie periodiek penetratietesten uitvoeren en worden (mogelijke) beveiligingsproblemen direct opgevolgd. Zowel bij de uitbestedingspartners als bij Stap hebben in 2023 geen incidenten, gerichte aanvallen (zoals DDoS) of andere verstoringen van de dienstverlening plaatsgevonden. Alle maatregelen in het kader van informatiebeveiliging zijn in werking en worden continu gemonitord. En met het oog op de thuiswerksituatie zijn er extra activiteiten op het gebied van bewustzijn uitgevoerd om medewerkers blijvend alert te houden.

In het kader van het nieuwe pensioenstelsel onderkent Stap het risico dat de IT-systemen hiervoor tijdig aangepast dienen te worden. TKP informeert Stap periodiek over de voortgang van de wijzigingen die doorgevoerd moeten worden in de (administratieve) systemen als gevolg van de Wet toekomst pensioenen en de herijking van haar veranderportfolio. Stap heeft binnen de governance nadrukkelijk aandacht voor het TKP programma Wet toekomst pensioenen.

Naast de hiervoor reeds beschreven risico’s voor Stap vormen het krediet- en liquiditeitsrisico’s als financiële risico’s op het niveau van Stap een potentiële bedreiging voor de continuïteit van Stap. De belangrijkste financiële risico’s van de pensioenkringen, zoals het renterisico en het liquiditeitsrisico, worden in de risicoparagraaf van de betreffende pensioenkring beschreven.

Het beleggingsbeleid van Stap is gebaseerd op de doelstellingen en ambities van de afzonderlijke pensioenkringen. Om deze doelstellingen en ambities van de pensioenkringen te realiseren, wordt zo belegd dat een optimaal rendement wordt behaald tegen aanvaardbare risico’s. 

Het fiduciair beheer wordt voor elke pensioenkring uitgevoerd vanuit acht (pensioenkring overstijgende) investment beliefs van Stap:

1. strategisch beleggingsbeleid vormt de belangrijkste beslissing binnen het beleggingsproces
2. beleggingsrisico nemen loont
3. eenvoud als vertrekpunt
4. passief, tenzij de verwachting bestaat dat, rekening houdend met de extra kosten en risico’s van een actieve strategie, een extra rendement ten opzichte van de benchmark of kostenefficiency kan worden behaald
5. naar aanleiding van het strategisch beleggingsbeleid dekt de pensioenkring onbeloond risico af
6. diversificatie voegt waarde toe
7. illiquiditeit verhoogt het rendement
8. maatschappelijk verantwoord beleggen is een verantwoordelijkheid van een pensioenfonds

Tenminste één keer per 3 jaar voert Stap voor elke pensioenkring een asset liability management (ALM) studie uit. De ALM-studie geeft per pensioenkring inzicht in de verwachte toekomstige ontwikkeling van de premie, de toeslagverlening, het pensioenresultaat, de dekkingsgraad en de risico’s die zijn verbonden aan het beleggingsbeleid van de betreffende pensioenkring. De lange termijn strategische assetallocatie van de pensioenkring wordt door middel van de ALM-studie getoetst. 

Het jaar 2023 stond vooral in het teken van de inflatie en de reactie hierop van centrale banken. Na de hoge inflatieniveaus in 2022 die met name werden veroorzaakt door de energiecrisis was er in 2023 een voortzetting van de hoge inflatie waarbij deze veel breder gedragen werd over producten en diensten. De aanhoudend hoge inflatie leidde ertoe dat centrale banken in 2023 de rente aanzienlijk verhoogd hebben om de inflatie terug te dringen. Daarbij hielden economieën zich beter staande dan in eerste instantie werd verwacht en dit had een positief effect op aandelenkoersen en risicopremies van obligaties. 

Energieprijzen lieten gedurende 2023 een daling zien. Een vat olie in de Verenigde Staten (WTI) daalde per saldo met ruim 5% in prijs hoewel gedurende het jaar hogere niveaus werden bereikt. De gasprijs, in met name Europa, daalde met ruim 50% aanzienlijk.

Richting het einde van het jaar begon de inflatie af te nemen en dit kan centrale banken naar verwachting ruimte geven om de rente in 2024 te verlagen. Beleggers namen hier al een voorschot op wat gunstig was voor de beleggingen in aandelen en vastrentende waarden. Er blijft echter een grote mate van onzekerheid bestaan over de inflatie in 2024 en de impact van de hoge inflatie en hogere beleidsrentes van centrale banken op economieën. 

Aandelen - ontwikkelde markten
Aandelen in ontwikkelde markten behaalden fors positieve rendementen onder aanvoering van technologie aandelen uit de Verenigde Staten, in het bijzonder de zogenaamde ‘Magnificent Seven’. Het rendement van de index voor ontwikkelde markten bedroeg over het jaar 19,6% (gemeten in euro’s). Het rendement in de Verenigde Staten bedroeg hierbij 21,7% en was daarmee hoger dan rendementen in Europa (15,8%) en Japan (16,2%). Een negatieve uitschieter was Hongkong (-17,7%) als gevolg van het negatieve sentiment in China.

Aandelen in de IT-sector deden het erg goed en stegen gemiddeld met ruim 48% in koers. Nutsbedrijven (-3,1%), niet-cyclische consumentengoederen (-1,2%), en energie (-0,9%) waren de sectoren waarvan de aandelen gemiddeld een negatief rendement behaalden.

Het rendement (in euro's gemeten) van de duurzame SRI-wereldindex bedroeg 23,5% in 2023. Daarmee behaalde de SRI-index een hoger rendement dan de reguliere index

Na een sterke stijging van de rente in de eerste kwartalen van 2023 sloeg de stemming om en daalde de rente in het laatste kwartaal van 2023 significant. Per saldo was er sprake van een lagere rente in 2023. De Duitse 10-jaars rente daalde met ruim 0,5%-punt naar een niveau van net boven de 2%. Onder invloed van de verwachting dat de ECB de rente zal verlagen in 2024 daalden de kredietopslagen voor niet-staatsobligaties, waardoor ook risicovolle vastrentende categorieën in 2023 een goed jaar kenden. 

De afgelopen jaren zijn turbulent geweest, ook al ligt de pandemie inmiddels ver achter ons. De oorlog in Oekraïne heeft belangrijke afhankelijkheden in de toelevering van energie en goederen blootgelegd. Als reactie hierop hebben veel landen de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen versneld en probeerden zij alternatieve energieleveranciers te vinden. De angst voor conflicten in andere delen van de wereld heeft geleid tot een poging om de toeleveringsketens van goederen te diversifiëren. Deze trend zal zich de komende jaren waarschijnlijk voortzetten. De economische gevolgen zijn onzeker en zullen afhangen van de efficiëntie van deze nieuwe toeleveringsketens. De politiek blijft een belangrijke drijvende kracht achter de ontwikkeling van economieën en financiële markten.

De scherpe stijging van de inflatie en het voortduren ervan hebben het economische landschap in 2023 bepaald. Centrale banken hebben geprobeerd de inflatie te beperken. Tot nu toe hebben economieën zich beter gehouden dan verwacht, ondanks de scherpe stijging van de beleidsrentes. De grote vraag is: in hoeverre de economieën in de toekomst zullen vertragen? De verwachting is dat verschillende ontwikkelde economieën in een recessie terecht zullen komen. Vanwege de beperkte onbalans in de economie zal deze recessie naar verwachting echter relatief oppervlakkig zijn. Een verbeterende energiesituatie in Europa en de afnemende tegenwind van de Chinese groeivertraging zullen de economieën waarschijnlijk leiden naar hun trendmatige groeicijfers voor de middellange termijn.

Na jarenlange lage of negatieve verwachte rendementen op de vastrentende markten zijn de vooruitzichten voor de toekomst compleet anders. Hogere rentes zullen in de toekomst relatief hoge rendementen op staatsobligaties impliceren. De kredietopslagen bij bedrijfsobligaties impliceren een aantrekkelijk rendement, echter bedrijven met hoge schuldratio’s kunnen snel financieringsproblemen krijgen met deze hogere rente. 

De aandelenmarkten lijken een rooskleurig economisch scenario te hebben ingeprijsd. Het zijn echter alleen de grote technologie gerelateerde bedrijven geweest die de indices omhoog hebben gedreven. Veel andere sectoren lijken een economische vertraging al in te prijzen. Op de middellange termijn zullen bedrijven waarschijnlijk in staat zijn de inflatie door te geven in de prijs van hun producten. Dit betekent dat de winsten in de loop van de tijd in lijn met de nominale groei zullen groeien. Er is dus enige ruimte voor een inhaalslag voor de bedrijfswinsten, en dus voor aandelen om redelijk goed te presteren.

Duurzaamheid speelt een prominente rol in onze samenleving. Mensenrechten, klimaat, verlies aan biodiversiteit, goede governance en gezondheid en welzijn krijgen veel aandacht in het maatschappelijke debat. Deze thema’s zullen op termijn een steeds significantere invloed hebben op maatschappijen en economieën. Stap belegt voor de lange termijn. Daarom is het essentieel om op toekomstige ontwikkelingen te anticiperen om de belangen van pensioengerechtigden te waarborgen. Vanuit deze overtuiging streeft Stap er met het MVB-beleid naar om de beleggingsportefeuilles toekomstbestendig te houden en tevens significante financiële- en reputatierisico’s te mitigeren. Hiertoe wordt onder andere gebruikgemaakt van stewardship, uitsluitingen en ESG-integratie.

Met een specifiek MVB-beleid kunnen pensioenkringen binnen Stap een actieve bijdrage leveren aan een leefbare wereld. Stap heeft de overtuiging dat integratie van ESG-factoren (milieufactoren, sociale factoren en governancefactoren) in het beleggingsbeleid het risicoprofiel van een portefeuille verlaagt. Stap ziet maatschappelijk verantwoord beleggen als een verantwoordelijkheid voor een pensioenfonds en hecht waarde aan de bevordering van goede corporate governance en maatschappelijk verantwoord beleggen.

Voor het vormgeven van het MVB-beleid heeft Stap een beleidskader vastgesteld. In dit beleidskader zijn richtlijnen opgenomen voor de invulling van het MVB-beleid binnen de afzonderlijke pensioenkringen. Voor alle pensioenkringen geldt dat alle beleggingen aan het door het bestuur gestelde minimum van het MVB- kader dienen te voldoen. De specifieke invulling kan per pensioenkring, maar ook per beleggingscategorie variëren. De door het bestuur vastgestelde kaders worden in de volgende figuur weergegeven.

Stap heeft een beleidskader vastgesteld met een standaard MVB-beleid en past dit voor zover mogelijk generiek toe voor alle beleggingscategorieën. Dit standaard MVB-beleid van Stap laat een bepaalde mate van vrijheid toe. De pensioenkringen hebben daarbij de mogelijkheid om in oplossingen te beleggen die voldoen aan een andere trede uit het MVB-beleid van Stap, mits wordt voldaan aan het wettelijk minimum. Hierna wordt het standaard MVB-beleid van Stap beschreven en wordt ingegaan op de uitvoering van de onderdelen van het MVB-beleid. Voor de toepassing van de specifieke uitvoering van het MVB-beleid voor de pensioenkringen wordt verwezen naar de beleggingsparagraaf van de betreffende pensioenkring. 

Een belangrijk uitgangspunt voor het stewardshipbeleid van Stap is dat alle ondernemingen waarin wordt belegd voldoen aan internationale normen, zoals de OESO-richtlijnen voor Multinationale ondernemingen, de UN Guiding Principles on Business and Human Rights en de UN Global Compact principes. Deze normen omvatten onder meer uitgangspunten op het gebied van mensenrechten, arbeidsrechten, milieu en anti-corruptie. Naast de naleving van deze internationale normen is er een verscherpte aandacht voor het tegengaan van (potentiële) negatieve gevolgen van het handelen (of nalaten daarvan) door bedrijven en incidenten in relatie tot de toeleveringsketen van bedrijven.

Aegon AM, heeft dit beleid aan het begin van 2023 verder aangescherpt. Dit mede om te voldoen aan de Sustainable Finance Disclosure Regulation (‘SFDR’). de belangrijkste wijzigingen zijn een verdere verduidelijking van duurzaamheidsrisico’s en de belangrijkste ongunstige effecten op duurzaamheidsfactoren; de zogenaamde Principle Adverse Impact (‘PAI’) indicatoren. De beleggingen worden jaarlijks gescreend op het naleven van deze principes met ondersteuning door Sustainalytics, een gespecialiseerde externe partij.

Aegon AM heeft de due diligence cyclus ingericht conform de OESO-richtlijnen. Voor de prioritering gebruikt de fiduciair beheerder een risico gebaseerde aanpak. Dit betekent dat niet alle geïdentificeerde bedrijven (direct) hoeven te worden aangesproken of uitgesloten uit het universum. De selectie van de ondernemingen voor engagement, ofwel dialoog, wordt bepaald door het Responsible Investment team van Aegon AM.

Het doel van de dialoog is de bedrijven te wijzen op hun tekortkomingen en op het belang van gedragsverbetering. Dialoog is een meerjarig traject, waar bedrijven gemonitord worden op hun inspanningen en tegelijkertijd voldoende ruimte krijgen om hun bedrijfsvoering naar een hoger niveau te tillen. Een engagementtraject duurt in beginsel drie jaar. Een engagementtraject duurt echter een jaar voor bedrijven die in strijd handelen met internationale normen en principes. Het kan voorkomen dat een bedrijf eerder wordt uitgesloten indien het niet op verzoeken voor een dialoog reageert, of wanneer er geconstateerd wordt dat de dialoog geen gewenste resultaten kan opleveren. Anderzijds, daar waar een bedrijf zich open opstelt en zichtbaar vooruitgang boekt, kan een engagementtraject ook worden verlengd. De beslisbevoegdheid met betrekking tot engagement ligt bij de fondsbeheerder. De resultaten van engagement worden elk kwartaal aan Stap verstrekt en de engagement trajecten worden een keer per jaar uitgebreid besproken.

Bij de jaarlijkse screening van de beleggingen voor 2023 voldeden 53 bedrijven, binnen de MM- beleggingsfondsen waarin de pensioenkringen van Stap beleggen, niet aan het MVB-beleid (eind 2022: 51 bedrijven). Gedurende 2023 is met vrijwel alle ondernemingen een engagement traject gestart of voortgezet. Het merendeel van de ondernemingen heeft hierbij een voortgang laten zien, bijvoorbeeld door indicaties dat de onderneming concrete stappen heeft gezet rondom het engagement onderwerp of door het uitblijven van nieuwe incidenten. Gedurende het jaar is engagement met Credit Suisse Group AG stilgezet. Dit als gevolg van de ontwikkelingen bij het bedrijf en de uiteindelijke overname door USB Group AG. 

De bedrijven in de beleggingsportefeuilles van de Pensioenkringen van Stap, waarmee in 2023 een dialoog is gevoerd, zijn opgenomen in de tabel van bijlage 3.

De volgende algemene uitgangspunten heeft Stap als minimum in haar beleid voor uitsluitingen gedefinieerd:

• Er wordt niet belegd in bedrijven uit Rusland of in leningen van de Russische overheid.
• In bedrijven die direct betrokken zijn bij de productie van controversiële wapens wordt niet belegd.
• Op basis van universeel erkende veroordelingen op het gebied van schending van mensenrechten wordt een aantal landen uitgesloten. De uit te sluiten beleggingen zijn staatsobligaties en overige leningen uitgegeven door centrale en lagere overheden van deze landen, alsmede bedrijven die volledig in handen zijn van de betreffende overheden.
• Uitsluitingen vinden plaats op basis van de resultaten van de dialoog, indien de dialoog niet tot de gewenste resultaten leidt.

Stap belegt niet in bedrijven die direct betrokken zijn bij de productie, ontwikkeling, handel en onderhoud van controversiële wapens. Voor de bepaling van de lijst met uit te sluiten bedrijven maakt Stap in beginsel gebruik van de 'Controversial Weapons Radar' die door Sustainalytics wordt opgesteld. Op deze manier wordt in het kader van uitsluitingen rekening gehouden met het thematisch aandachtsgebied mensenrechten.

Stap stemt volgens haar stembeleid wereldwijd op aandeelhoudersvergaderingen. Periodiek wordt getoetst of het stembeleid binnen de beleggingsfondsen waarin belegd wordt nog steeds passend is.

Daar waar Stap invloed heeft op de uitvoering van het MVB-beleid binnen de beleggingsfondsen, wordt voor stemactiviteiten gebruik gemaakt van het gespecialiseerde stemadviesbureau ISS. Er wordt in beginsel gestemd conform de ‘ISS International Sustainability Proxy Voting Guidelines’. In bijzondere gevallen, bijvoorbeeld bij Eumedion alerts, afwijkingen van de Nederlandse Governance Code of sector-brede aandeelhoudersresoluties, kan afgeweken worden van het ISS stemadvies.

Hieronder wordt de wijze beschreven waarop het MVB-beleid per beleggingscategorie wordt uitgevoerd. 

Stap ziet het beheersen van duurzaamheidsrisico’s als een belangrijk aspect van strategische kaders. 

Het verder uitwerken van de invulling voor het ESG-risicobeheer heeft in 2024 een hoge prioriteit. Stap heeft hierbij thematische aandachtsgebieden voor haar beleggingen vastgesteld. Een aantal ’thematische aandachtsgebieden vloeien direct voort uit de UN Global Compact Principles, UN Guiding Principles on Business and Human Rights en de OECD Guidelines for Multinational Enterprises:

• mensenrechten (waaronder controversiële wapens)
• klimaatverandering en biodiversiteit
• governance

Daarnaast heeft Stap op basis van de voorkeuren van haar achterban besloten om het thematische aandachtsgebied gezondheid en welzijn op te nemen in het beleid.

Daarnaast is Stap volop bezig met de Wet toekomst pensioenen. In dit kader wordt een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke samenstelling van MVB-lifecycles voor de pensioenkringen die voor een FPR willen kiezen. Tot slot is Stap voornemens om in 2024 de mogelijkheden tot verdere verduurzaming van de matching portefeuille te onderzoeken.