1. Bestuursverslag Stap

Stichting Algemeen Pensioenfonds Stap (Stap) is een algemeen pensioenfonds zoals bedoeld in artikel 1 van de Pensioenwet. Stap is een stichting zonder winstoogmerk en voert meerdere pensioenregelingen uit in meerdere collectiviteitkringen. De collectiviteitkringen hebben een afgescheiden vermogen en een eigen financiële opzet.

Stap is sinds haar oprichting marktleider en biedt als grootste algemeen pensioenfonds een bewezen toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen die geen toekomst als zelfstandig fonds voorzien. Daarbij richt Stap zich met haar kapitaalkrachtige strategische uitbestedingspartners op een kwalitatief hoogwaardige dienstverlening in het belang van alle deelnemers.

De benaming die Stap hanteert voor collectiviteitkringen is Pensioenkringen. Stap kent twee verschillende typen Pensioenkringen, namelijk Single-client en Multi-client. Het onderscheidende kenmerk is dat in de Multi-client Pensioenkringen meerdere pensioenregelingen voor verschillende werkgevers worden uitgevoerd. Deze regelingen bieden – door een modulair programma  – een ruime mate van keuzemogelijkheden. Bij een Single-client Pensioenkring wordt in een eigen omgeving de pensioenregeling van één werkgever (of gelieerde werkgevers) of een gesloten pensioenregeling uitgevoerd. 

Stap heeft een onafhankelijk bestuursmodel. Het Bestuur van Stap is verantwoordelijk voor het beleid en de uitvoering van de pensioenregelingen in de verschillende Pensioenkringen. Stap belegt het vermogen van ieder van de Pensioenkringen afzonderlijk. Daarbij streeft Stap naar een optimaal pensioenresultaat voor de deelnemers in elke Pensioenkring. Stap voert een solide beleggingsbeleid dat passend is bij de pensioenverplichtingen, ambitie en risicohouding van de betreffende Pensioenkring. 

Het intern toezicht heeft Stap belegd bij een onafhankelijke Raad van Toezicht. De Raad van Toezicht vervult zijn toezichttaak zodanig dat deze bijdraagt aan het effectief en slagvaardig functioneren van Stap en aan een aantoonbare beheerste en integere bedrijfsvoering. De Raad van Toezicht heeft op grond van wet- en regelgeving goedkeuringsrechten.

Iedere Pensioenkring heeft een eigen Belanghebbendenorgaan. Dit orgaan bestaat uit vertegenwoordigers van deelnemers, pensioengerechtigden en werkgever(s) van de betreffende Pensioenkring. Het Belanghebbendenorgaan heeft diverse (boven)wettelijke advies- en goedkeuringsrechten. De voorzitters van de Belanghebbendenorganen vormen gezamenlijk de Vergadering van Belanghebbendenorganen. Dit orgaan heeft onder meer de bevoegdheid om bestuursleden en leden van de Raad van Toezicht van Stap te benoemen en te ontslaan.

Stap is als algemeen pensioenfonds de pensioenuitvoerder die eerste klas oplossingen biedt aan werkgevers en pensioenfondsen voor de uitvoering van hun huidige pensioenregeling én voor de transitie naar de nieuwe pensioenregelingen zoals beschreven in de Wet toekomst pensioenen. Daarbij staat Stap voor een optimaal evenwicht tussen pensioenresultaat, kosten, bedrijfszekerheid en kwaliteit. 

In deze tijd dient een algemeen pensioenfonds meer te doen dan het vlekkeloos uitvoeren van een of meerdere pensioenregelingen voor meerdere collectiviteitkringen. Advies en ondersteuning bieden aan werkgevers en pensioenfondsen én informeren en activeren van deelnemers zijn belangrijke activiteiten. Zorgplicht ziet Stap als een zwaarwegende verantwoordelijkheid, die voor elke groep belanghebbenden anders zal worden ingevuld.

Voor werkgevers is het belangrijk de pensioenregeling uitlegbaar, uitvoerbaar en betaalbaar in te richten. Stap is voor werkgevers de betrouwbare en deskundige partner, die ook goed uit de voeten kan in het overleg van sociale partners.

Voor pensioenfondsen die hun zelfstandigheid als fonds heroverwegen, is Stap een partner met ruime ervaring en een vlekkeloos track record als het gaat om de begeleiding bij het hele traject voor een collectieve waardeoverdracht.

Deelnemers worden door Stap zodanig geïnformeerd, geadviseerd en geactiveerd, dat zij in staat zijn zelf sturing te geven aan het realiseren van een adequaat inkomen na hun pensioendatum.

Bij deelnemers en werkgevers is ook in het nieuwe stelsel behoefte aan een zekere mate van collectieve risicodeling en besparing van kosten door schaalgrootte. Hiervoor biedt Stap de gewenste oplossingen.

Stap heeft de ambitie om hèt algemeen pensioenfonds in Nederland te zijn dat zowel deelnemers, werkgevers en latende pensioenfondsen ontzorgt. Dat gebeurt door:

• het bieden van gemak: werkgevers het werk met betrekking tot hun pensioenregeling vergaand uit handen te nemen en hen waar mogelijk maatwerk te bieden;
• pensioenfondsen met raad en daad bij staan in hun proces op weg naar opheffing en hen een soepele transitie te bieden;
• eerlijke, begrijpelijke en adequate (deelnemers)communicatie;
• deelnemers te betrekken bij hun pensioen, zodat zij handelen wanneer nodig;
• het ontwikkelen van passende proposities;
• samen te werken met financieel krachtige uitbestedingspartners die hebben bewezen te beschikken over een excellente uitvoering.

De strategie van Stap is gericht op ‘beheerste groei’. Dat betekent dat Stap in de komende periode haar leidende positie als algemeen pensioenfonds verder wil uitbouwen en haar strategie gericht op continuïteit en een adequate schaalgrootte naar de toekomst toe wil blijven waarborgen. De transitie naar de Wet toekomst pensioenen biedt hiertoe voldoende kansen. Stap blijft pensioenfondsen en werkgevers een toekomstbestendige pensioenoplossing bieden waarin de deelnemer centraal staat tegen de beste prijs-kwaliteitverhouding. Stap biedt alle contractvormen aan, al dan niet gecombineerd.

Alle pensioenfondsen zijn zich aan het voorbereiden op de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Het belangrijkste aspect hierbij is het kiezen van de juiste uitvoeringsorganisatie. Voor een aantal van hen zullen de volgende vragen opportuun zijn:

• Blijven we wel of niet zelfstandig voortbestaan?
• Gaan we wel of niet de transitie zelf ter hand nemen? 

Stap biedt hen een passend en toekomstbestendig alternatief,  inclusief ondersteuning van sociale partners die de uitgevoerde regeling opnieuw moeten inrichten.

Vanuit haar missie, visie en strategie zal Stap onder het nieuwe pensioenstelstel binnen de door de wet geboden mogelijkheden alle contractvormen aanbieden, al dan niet gecombineerd (nFTK, solidaire pensioenregeling (SPR), flexibele pensioenregeling (FPR) en verzekerde regelingen). 

De solidaire pensioenregeling is zowel voor de Single-client Pensioenkringen als voor een Multi-client Pensioenkring beschikbaar. En ook voor de collectieve uitkeringsfase zal een mogelijkheid beschikbaar zijn. Stap zal haar bestaande Pensioenkringen zorgvuldig begeleiden naar een soepele transitie tegen zo laag mogelijke kosten. De proposities en de aanwezige ervaring met transities staan uiteraard ook ten dienste van pensioenfondsen die nadenken over een overdracht naar een Single-client of Multi-client Pensioenkring.

Stap geeft uitvoering aan de pensioenregelingen van de afzonderlijke Pensioenkringen. Deze uitvoering bestaat uit het voeren van de pensioenadministratie, het beleggen van het vermogen, het doen van uitkeringen en het afleggen van verantwoording aan en informeren van alle belanghebbenden.

In de uitvoeringsovereenkomsten en/of uitvoeringsreglementen met de afzonderlijke Pensioenkringen zijn afspraken gemaakt over de beleidsruimte van het Bestuur. Het Bestuur is eindverantwoordelijk voor de uitvoering.

Daartoe heeft Stap de volgende beleids- en verantwoordingscyclus geïmplementeerd:

De kenmerken van de verschillende pensioenregelingen die Stap uitvoert, zijn opgenomen in de pensioenparagrafen van de verschillende Pensioenkringen.

De governance structuur is ingericht volgens een onafhankelijk bestuursmodel met een professioneel Bestuur en Raad van Toezicht. De inrichting en samenstelling van de verschillende organen van Stap worden hierna toegelicht.

De samenstelling en zittingstermijnen van het Bestuur zijn op het moment van vaststellen van het jaarverslag als volgt:

Het Bestuursbureau is verantwoordelijk voor de algehele ondersteuning van het Bestuur, de bestuursadviescommissies, de Belanghebbendenorganen, de Vergadering van Belanghebbendenorganen en de Raad van Toezicht. Daarnaast houdt het Bestuursbureau de ontwikkelingen op de verschillende aandachtsgebieden bij en initieert nieuw beleid. Het Bestuursbureau voert namens het Bestuur de regie op de activiteiten die worden uitgevoerd door de uitbestedingspartners en monitort de uitvoering van de uitbestede activiteiten. Bovendien is het Bestuursbureau het eerste aanspreekpunt voor de Belanghebbendenorganen, de Vergadering van Belanghebbendenorganen en de Raad van Toezicht en bevordert het Bestuursbureau de efficiënte en effectieve informatie-uitwisseling tussen het Bestuur, de Belanghebbendenorganen, de Vergadering van Belanghebbendenorganen en de Raad van Toezicht.

In de loop van 2022 en begin 2023 is het aantal medewerkers van het Bestuursbureau uitgebreid. Met deze uitbreiding wordt ingespeeld op de verwachte groei van Stap en de benodigde capaciteit voor de transities van de Pensioenkringen. Daarnaast heeft Stap de bestuursondersteuning, die voorheen was uitbesteed, in eigen beheer genomen. Begin 2023 bestaat het Bestuursbureau uit 12 medewerkers die in dienst zijn van Stap.

Het Bestuur van Stap wordt ondersteund door de volgende bestuursadviescommissies: Beleggingsadviescommissie, Pensioen- & Communicatieadviescommissie, Audit Adviescommissie en Marketing & Sales Adviescommissie.

De samenstelling en de taken van de bestuursadviescommissies zijn op het moment van vaststellen van het jaarverslag als volgt:

Per Pensioenkring is er een Belanghebbendenorgaan ingericht welke uitsluitend de taken en bevoegdheden heeft voor zover deze betrekking hebben op de Pensioenkring waarvoor het Belanghebbendenorgaan is ingesteld. De leden van de Belanghebbendenorganen bestaan uit een vertegenwoordiging van werkgevers, deelnemers en pensioengerechtigden die op voordracht van dan wel via verkiezingen tot de Belanghebbendenorganen kunnen worden gekozen. Er zijn ook Pensioenkringen zonder vertegenwoordiging van werkgevers in het Belanghebbendenorgaan (1).

Het Belanghebbendenorgaan vertegenwoordigt de belanghebbenden van de desbetreffende Pensioenkring. Naast wettelijke advies- en goedkeuringsrechten heeft het Belanghebbendenorgaan van elke Pensioenkring ook een aantal bovenwettelijke goedkeuringsrechten. Uitgangspunt voor het Belanghebbendenorgaan is dat er gehandeld wordt in het belang van alle belanghebbenden van de Pensioenkring. Het Belanghebbendenorgaan doet verslag van zijn bevindingen in het bestuursverslag. Het Bestuur overlegt periodiek met de Belanghebbendenorganen.

Naast de Belanghebbendenorganen heeft Stap een Vergadering van Belanghebbendenorganen ingesteld. Dit is een bovenwettelijk orgaan, waarin alle voorzitters van de Belanghebbendenorganen van de afzonderlijke Pensioenkringen zitting hebben. De Vergadering van Belanghebbendenorganen heeft de volgende bevoegdheden:

• benoemen, schorsen en ontslaan van bestuursleden en leden van de Raad van Toezicht;
• gehoord worden bij de vaststelling van de profielschets voor bestuurders;
• afnemen van verantwoording door de Raad van Toezicht;
• goedkeuren van een voorgenomen besluit van het Bestuur met betrekking tot liquidatie, fusie of splitsing van Stap;
• wijzigingen Statuten (2).

Voor de behandeling van geschillen van (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden heeft Stap een Geschillencommissie ingesteld. De Geschillencommissie bestaat uit twee bestuursleden en een onafhankelijke deskundige, die voorzitter is en door het Bestuur wordt benoemd. Deze deskundige maakt geen deel uit van één van de fondsorganen van Stap.

In de samenstelling van het Bestuur, de Raad van Toezicht en de Belanghebbendenorganen streeft Stap naar de diversiteitsvereisten zoals bedoeld in de Code Pensioenfondsen. Stap ziet diversiteit niet sec als gender- of leeftijdsdiversiteit, maar streeft naar diversiteit gebaseerd op onder meer: kennis, ervaring, achtergrond en persoonlijkheid. Het onderscheid in gender en leeftijd is daarin een factor.

Stap heeft de sleutelfuncties als op het moment van vaststellen van het jaarverslag volgt ingericht.

Stap heeft de volgende uitbestedingspartners geselecteerd, waarmee op basis van marktconforme overeenkomsten en Service Level Agreements in een strategisch partnerschap wordt samengewerkt.

Het Bestuur heeft een externe Compliance Officer aangesteld. De externe Compliance Officer rapporteert minimaal jaarlijks en zo nodig frequenter aan het Bestuur.

Sinds eind februari 2022 is mevrouw Bianca van Tilburg (3) van HVG Law aangesteld als externe Compliance Officer van Stap.

Als certificerend actuaris is Pieter Heesterbeek AAG van Triple A - Risk Finance Certification B.V. aangesteld. De onafhankelijke accountant van Stap is Henk van der Rijst RA van PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.

Het Bestuur heeft in het verslagjaar 44 bestuursvergaderingen gehouden. In alle vergaderingen is het voor besluitvorming noodzakelijke quorum aanwezig geweest.

Per 1 januari is Total Pensioenfonds Nederland toegetreden tot een eigen Pensioenkring. Er heeft een collectieve waardeoverdracht plaatsgevonden van Stichting Total Pensioenfonds Nederland naar Pensioenkring TotalEnergies Nederland. De aangesloten ondernemingen van TotalEnergies Nederland hebben per 1 januari 2022 de pensioenregeling ondergebracht bij de eigen Pensioenkring TotalEnergies Nederland.

Met de start van Pensioenkring TotalEnergies Nederland heeft Stap per 1 januari 2022 acht Pensioenkringen operationeel; zeven Single-client Pensioenkringen en 1 Multi-client Pensioenkring.

In 2022 is er overeenstemming bereikt met Stichting Pensioenfonds Aon Groep Nederland en Aon Groep Nederland voor toetreding tot Stap in een eigen Single-client Pensioenkring. De startdatum van Pensioenkring Aon Groep Nederland is 1 mei 2023 en de collectieve waardeoverdracht heeft op het moment van vaststellen van het jaarverslag plaatsgevonden.

Stap is in 2020 gestart met de voorbereidingen voor de invoering van het nieuwe pensioenstelsel. In 2022 werd bekend dat de beoogde datum van inwerkingtreding van de Wet toekomst pensioenen verschuift naar 1 juli 2023. De Tweede Kamer heeft in december 2022 ingestemd met het op onderdelen gewijzigde wetsvoorstel voor de Wet toekomst pensioenen. Het wetsvoorstel ligt nu voor bij de Eerste Kamer en de verwachting is dat de Wet toekomst pensioenen per 1 juli 2023 in kan gaan. Stap is in 2022 doorgegaan met de voorbereidingen voor de invoering van de Wet toekomst pensioenen en heeft hiervoor een separate coördinatiecommissie ingericht. De coördinatiecommissie bestaat uit bestuurders en medewerkers van het Bestuursbureau.

Met alle sociale partners is er in 2022 nauwe afstemming geweest over het nieuwe pensioenstelsel. Samen met hen en de Belanghebbendenorganen zal ook in 2023 het ontwerp en de implementatie van de nieuwe regelingen en de transitie verder voorbereid worden. Belangrijke inbreng hiervoor zijn de uitkomsten van de in 2022 voor de Pensioenkringen uitgevoerde risicobereidheidsonderzoeken.

De coördinatiecommissie binnen Stap heeft samen met de uitbestedingspartners grote stappen gezet in de voorbereiding voor het nieuwe pensioenstelsel. Zo is de propositie voor de nieuwe flexibele en solidaire pensioenregelingen uitgewerkt en is er een project voor de beoordeling van de datakwaliteit gepland voor 2023. Deze voorbereidingen worden in 2023 volgens planning voortgezet zodat de transities voor de eerste Pensioenkringen op de door hen gewenste momenten kunnen plaatsvinden.

Via de Stap Academy organiseert Stap themamiddagen voor leden van de Belanghebbendenorganen. De themadagen hebben als doel om bij te dragen aan de permanente educatie van de leden van de Belanghebbendenorganen. 

Stap voert een beheerst beloningsbeleid. Stap heeft daarbij een afweging gemaakt op basis van de (lange termijn) doelstellingen van Stap, de arbeidsmarkt, de verantwoordelijkheid, de aan de functies gestelde eisen en het tijdbeslag. Het uitgangspunt van het beloningsbeleid is dat de honorering voldoende aantrekkelijk is om betrouwbare en geschikte bestuurders aan te trekken en dat het tegelijkertijd aansluit bij de maatschappelijk gangbare opvattingen. Hierbij is aansluiting gezocht bij de Wet normering topinkomens. Het beloningsbeleid is van toepassing op de bestuursleden en de Raad van Toezicht. De vaststelling van de hoogte van de beloning vindt plaats door het Bestuur onder goedkeuring van de Raad van Toezicht.

In 2022 is onderzoek gedaan naar de tijdsbesteding van de bestuurders en de leden van de Raad van Toezicht van Stap. Het karakter van een algemeen pensioenfonds brengt met zich dat er relatief vaak sprake is van uitvoerende bestuurlijke en toezichttaken met interne en externe (commerciële) verplichtingen die tevens in hoge mate een ad hoc karakter kennen. Bestuurders en leden van de Raad van Toezicht dienen derhalve voldoende ruimte te hebben voor de van hen gevraagde taken en om flexibel te kunnen omgaan met hun tijdsbesteding. Stap heeft hiervoor uitgangspunten gedefinieerd. Aan de hand van deze uitgangspunten gaat Stap voor bestuurders en de leden van de Raad van Toezicht uit van de VTE normen (en tijdsbeslag) voor een groot pensioenfonds. 

Op basis van het uitgevoerde onderzoek zijn de vergoedingen in het beloningsbeleid herijkt. Besloten is dat de jaarvergoeding wordt gebaseerd op het aantal VTE dagen dat een bestuurder of lid van de Raad van Toezicht werkzaam is voor Stap. Per VTE dag is de vergoeding op jaarbasis voor de bestuurders verhoogd van € 37.000 naar € 40.000. Voor de Raad van Toezicht is de vergoeding gewijzigd van € 17.500 naar € 20.000 per jaar, met een toeslag van € 10.000 voor de voorzitter van de Raad van Toezicht. De wijziging van de vergoeding is voor de Raad van Toezicht per 1 juli 2022 doorgevoerd. Voor de bestuurders gaat de gewijzigde beloning in met ingang van 1 januari 2023.

In oktober 2018 is de Code Pensioenfondsen 2018 (hierna: de Code) gepubliceerd door de Monitoringscommissie Code Pensioenfondsen (MCPF). De Code is gebaseerd op het ‘pas toe of leg uit’-beginsel. Dat betekent dat er ruimte is om af te wijken van de normen, mits dit weloverwogen gebeurt. Het Bestuur werkt zoveel mogelijk in lijn met de Code.

Het Bestuur toetst de geschiktheid van de bestuursleden bij het aantreden en gedurende de zittingstermijn. Hiertoe is per bestuursfunctie een profielschets opgesteld. Het programma voor permanente educatie van bestuursleden waarborgt dat de geschiktheid van bestuursleden op peil blijft en waar nodig wordt verbreed of ontwikkeld. In 2022 zijn in het kader van permanente educatie relevante seminars en diverse studiedagen bijgewoond. Het Bestuur heeft daarnaast themadagen georganiseerd over actuele thema’s in de sector zoals de Wet toekomst pensioenen en samen met de RvT kennissessies voor verschillende IT-onderwerpen gevolgd. Daarnaast volgt het Bestuur de regelmatige updates vanuit SPO Perform.

Om het eigen functioneren te evalueren, heeft het Bestuur van Stap op 22 maart 2023 een zelfevaluatie over 2022 uitgevoerd. Naast geschiktheid en competenties komen hierbij ook gedrag en cultuur van de bestuursleden en van het team aan bod. Het Bestuur heeft beoordeeld dat het voldoende deskundig, competent en professioneel is. Het team is complementair en er is sprake van een goede samenwerking.

Onder externe begeleiding heeft het Bestuur in 2022 samen met de Raad van Toezicht een bijeenkomst gewijd aan het onderwerp bestuurlijke effectiviteit. En daarnaast heeft het Bestuur de werking van de Vergadering van Belanghebbendenorganen in 2022 geëvalueerd. 

De Raad van Toezicht heeft op 27 maart 2023 een zelfevaluatie uitgevoerd. Hier wordt in het verslag van de Raad van Toezicht op ingegaan. De Belanghebbendenorganen van de Pensioenkringen hebben in de eerste helft van 2023 een zelfevaluatie uitgevoerd. In het verslag van de verschillende Belanghebbendenorganen wordt hier op ingegaan.

Het Bestuur volgt de ontwikkelingen in wet- en regelgeving nauwgezet. Het Bestuur analyseert de voor de Pensioenkringen relevante wijzigingen en bespreekt de opvolging daarvan in de bestuursvergaderingen.

Het Bestuur heeft – naast diverse andere wet- en regelgeving – gedurende 2022 stil gestaan bij en invulling gegeven aan de ontwikkelingen en mogelijke gevolgen hiervan voor zowel Stap als haar Pensioenkringen ten aanzien van de volgende wet- en regelgeving (niet limitatief):

• Wet toekomst pensioenen;
• Wet bedrag ineens, RVU (4) en verlofsparen;
• Wet pensioenverdeling bij scheiding;
• Wet digitale overheid;
• IMVB-convenant (5);
• Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR).

Stap heeft een Gedragscode die betrekking heeft op:

• vertrouwelijkheid van gegevens;
• relatiegeschenken;
• nevenfuncties;
• melding van belangenconflicten;
• omgang met koersgevoelige informatie.

De Gedragscode, gebaseerd op de modelgedragscode die is uitgevaardigd door de Pensioenfederatie, is van toepassing op alle bestuursleden, de leden van de Belanghebbendenorganen, de leden van de Raad van Toezicht en de medewerkers van het Bestuursbureau. De Compliance Officer ziet toe op de naleving van deze Gedragscode.

De Compliance Officer doet in dit kader een jaarlijkse uitvraag onder de ruim 60 verbonden personen van Stap en heeft van deze personen, op wie de Gedragscode van toepassing is, een verklaring ontvangen over de specifieke naleving van de Gedragscode. Op grond van de ontvangen verklaringen heeft de Compliance Officer vastgesteld dat de Gedragscode in geest en letter is nageleefd.

Klachten en beroepschriften kunnen door belanghebbenden schriftelijk of via een e-mail worden gemeld. De klachtenregeling is beschikbaar op de website van Stap.

In 2022 zijn 8 klachten over de toegezegde pensioenaanspraken en –rechten ontvangen en afgehandeld. Twee deelnemers zijn daarbij (in overleg met de werkgever) in het gelijk gesteld. Uit de klachten zijn geen beroepschriften voortgekomen die voorgelegd zijn aan de Geschillencommissie.

Onregelmatigheden die binnen Stap, zijn organen of bij uitbestedingspartners worden gesignaleerd, kunnen worden gerapporteerd aan de contactpersoon op grond van de klokkenluidersregeling van Stap. In de regeling is opgenomen dat de melding gedaan kan worden bij de voorzitter van het Bestuur of de voorzitter van de Raad van Toezicht indien de melding betrekking heeft op het Bestuur. Wanneer de klokkenluider om moverende redenen geen melding wil doen bij de genoemde functionarissen, kan de melding worden gedaan bij de Compliance Officer. In 2022 zijn er geen onregelmatigheden gemeld.

Stap streeft er naar een betrouwbare, transparante en lerende organisatie te zijn. Daarbij past een cultuur waarin betrokkenen incidenten en operationele fouten kunnen melden en waarin helder is hoe met deze meldingen wordt omgegaan.

Het doel van de incidentenregeling is het voorkomen van schade aan de beheerste en integere bedrijfsvoering en goede naam van Stap en het beperken van mogelijke gevolgschade. Daarnaast wil Stap leren van incidenten en operationele fouten om herhaling te voorkomen.

In 2022 hebben zich geen incidenten voorgedaan. Wel zijn conform de incidentenregeling enkele operationele fouten gemeld en opgevolgd. Voor het waarborgen dat het melden van incidenten en operationele fouten transparant en tijdig plaatsvindt, vindt regelmatig afstemming plaats met de uitbestedingspartners over het incidentmanagement.

In 2019 heeft de Pensioenfederatie samen met haar leden de Gedragslijn Verwerking Persoonsgegevens Pensioenfondsen (Gedragslijn) vastgesteld. Deze Gedragslijn beschrijft hoe de pensioensector persoonsgegevens verwerkt. Deze Gedragslijn stemt overeen met bepalingen uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en wordt periodiek getoetst op wijzigingen in de Uitvoeringswet AVG. De Gedragslijn geeft geen nieuwe regels, maar is vooral een verduidelijking van de manier waarop pensioenuitvoerders om moeten gaan met de persoonsgegevens die zij verwerken.

Het Bestuur en het Bestuursbureau hebben, naast het reguliere toezicht, in 2022 contact gehad met DNB over onder andere collectieve waardeoverdrachten, de jaarlijkse uitvraag naar de niet-financiële risico’s, inclusief informatiebeveiliging. Daarnaast is er wederom een uitvraag gedaan over de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Uit deze uitvragen zijn geen punten voor nadere opvolging voortgekomen.

In 2022 zijn geen dwangsommen of boetes aan Stap opgelegd. Er zijn door DNB geen aanwijzingen aan Stap gegeven, noch is een bewindvoerder aangesteld of is bevoegdheidsuitoefening van organen van Stap gebonden aan toestemming van DNB.

In 2022 heeft AFM opnieuw een sector brede uitvraag gedaan voor de Toezichtrapportage tweedepijlerpensioen met het verzoek informatie te rapporteren over de tweedepijlerpensioenen die Stap in 2021 in portefeuille had. Stap heeft deze informatie in september 2022 aangeleverd en hieruit zijn geen punten voor nadere opvolging voortgekomen.

Daarnaast heeft Stap van AFM een sectorbrede uitvraag over de SFDR ontvangen. Daarin zijn vragen gesteld over het duurzaamheidsbeleid en de publicaties hierover op de website van Stap. In juli 2022 heeft Stap deze uitvraag beantwoord. AFM heeft de uitkomsten van dit onderzoek in november 2022 gepubliceerd. Stap heeft de bevindingen uit dit rapport bestudeert en betrekt deze in het jaarverslag en in de informatieverschaffing aan de deelnemers.

De uitvoering van IRM is geborgd in de governance structuur van Stap. IRM is binnen Stap een organisatie breed onderwerp. In de opzet en werking van de governance heeft Stap passende structuren en processen ingericht om het risicomanagementproces maximaal te integreren in de bestuurlijke besluitvormingsprocessen en de uitvoering ervan en de risicobeheersing te optimaliseren.

Stap hanteert voor haar risico governance onderstaande indeling conform het ‘Three Lines Model’.

Het IRM-raamwerk van Stap is onder andere gebaseerd op het COSO ERM-model en het referentiekader van DNB voor IRM. Het IRM-raamwerk van Stap maakt een onderscheid tussen de definities van de risicocategorieën op het niveau van Stap als instelling en op het niveau van de Pensioenkringen. Het IRM-raamwerk is erop gericht het risicomanagementproces maximaal te integreren in de bestuurlijke besluitvormingsprocessen en de uitvoering ervan en de risicobeheersing te optimaliseren.

Voor een adequate risicobeheersing heeft Stap haar risicotaxonomie begin 2022 geactualiseerd. In het IRM-raamwerk onderkent Stap de volgende risicoclusters: strategische risico’s, financiële risico’s, operationele risico’s en compliance risico’s. Daarbij maakt Stap gebruik van categorisering naar risico’s gebaseerd op de FIRM methodologie (6) van DNB. Stap heeft op grond van het specifieke karakter van een algemeen pensioenfonds naast de reguliere FIRM indeling additionele risicocategorieën toegevoegd, te weten: strategie risico, propositierisico, solvabiliteitsrisico, governance risico, werkgeversrisico en liquiditeitsrisico.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de risicostructuur die Stap hanteert. Hierbij is tevens inzichtelijk gemaakt op welk niveau de risicocategorieën betrekking hebben: op het niveau van Stap, de Pensioenkringen of beiden.

Het IRM-raamwerk wordt geborgd in de reguliere risico- en controlecyclus van Stap. Deze cyclus omvat onder andere de periodieke identificatie en analyse van de belangrijkste risico’s (jaarlijkse risk self assessments), het vaststellen en implementeren van de benodigde beheersingsmaatregelen, de rapportage over de risico's (identificatie, beoordeling) en de beheersing van de risico’s, het monitoren van de effectiviteit van de beheersmaatregelen en de mogelijke aanpassing daarvan.

In de risicomanagementrapportages wordt elk kwartaal aan de hand van bovenstaande risicotaxonomie gerapporteerd aan het Bestuur over de risico’s van Stap en de Pensioenkringen en de beheersing daarvan. Daarbij worden de risico’s in onderlinge samenhang beschouwd. De rapportages worden tevens ter informatie aan de Belanghebbendenorganen van de Pensioenkringen en de Raad van Toezicht verstrekt.

Stap heeft financiële en niet-financiële doelstellingen gedefinieerd die passen bij haar missie en visie. Deze doelstellingen worden binnen Stap onderscheiden naar doelstellingen op het niveau van Stap als instelling en naar doelstellingen op het niveau van de Pensioenkringen. In onderstaande tabel worden deze doelstellingen weergegeven.

Het Bestuur heeft de risicobereidheid voor Stap en haar Pensioenkringen vastgesteld als onderdeel van de risico- en controlecyclus. De risicobereidheid is de mate waarin het Bestuur bereid is risico's te nemen om de doelstellingen van Stap en haar Pensioenkringen te kunnen bereiken.

Hieronder wordt de risicobereidheid voor de doelstellingen op het niveau van Stap weergegeven. De totale risicohouding van Stap is te omschrijven als risico avers. De risicobereidheid voor de doelstellingen op het niveau van de Pensioenkringen is vastgesteld in dialoog met de Belanghebbendenorganen. Deze is opgenomen in de risicoparagraaf van de betreffende Pensioenkring.

Het Bestuur identificeert en beoordeelt de risico's op een gestructureerde wijze met een jaarlijkse RSA. De geïdentificeerde risico's worden door het Bestuur kwalitatief beoordeeld voor de kans dat deze risico’s zich manifesteren, alsmede voor de impact die deze risico’s hebben op het behalen van de doelstellingen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar het bruto risico, het netto risico en de risico reactie. Zo wordt er inzicht verkregen in de risico's die Stap loopt, welke beheersmaatregelen zijn genomen en de effectiviteit daarvan, evenals in de beheersmaatregelen die nog genomen moeten worden of gewenst zijn.

Het jaarlijkse risk self assessment (RSA) heeft begin 2022 plaatsgevonden op het niveau van Stap en op het niveau van de Pensioenkringen. De RSA betreft alle risico´s die Stap onderscheidt, daaronder begrepen de Systematische Integriteitrisicoanalyse (SIRA) en het risk self assessment voor ICT (RSA ICT) als bijzondere aandachtsgebieden. De uitkomst van de RSA dient tevens als input voor de ERB.

Belangrijke ontwikkelingen in 2022 waar in het kader van risicomanagement expliciet aandacht aan is besteed betreffen (niet limitatief): de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel, de propositie en beheerste groei van Stap, maatschappelijk verantwoord beleggen en relevante Europese wet- en regelgeving, informatiebeveiliging, datakwaliteit en het cyberrisico, de ontwikkelingen als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de ontwikkelingen op de financiële markten.

Stap heeft als algemeen pensioenfonds een eigen bedrijfsvoering en loopt daarom strategische en operationele risico’s. Het Bestuur heeft in 2022 de belangrijkste risico’s voor de bedrijfsvoering van Stap als instelling vastgesteld. Deze worden hierna toegelicht. De belangrijkste risico’s voor de Pensioenkringen zijn toegelicht in de risicoparagraaf van de betreffende Pensioenkring.

Er worden hoge eisen gesteld aan het verandervermogen van alle schakels in de pensioenketen van Stap door verschillende ontwikkelingen, waaronder de transitie naar en implementatie van de Wet toekomst pensioenen. Hiervoor is door het Bestuur het strategisch risico onderkend dat de organisatie van Stap en haar strategische uitbestedingspartners binnen de gestelde termijnen mogelijk onvoldoende wendbaar kunnen zijn om adequaat in te spelen op kansen en ontwikkelingen in de markt en op veranderingen in wet- en regelgeving (zowel op nationaal als op Europees niveau).

De (voorbereiding voor de) implementatie van de Wet toekomst pensioenen is voor Stap strategisch gezien zeer belangrijk. Stap heeft hiervoor programma “Pensioenakkoord binnen Stap” opgezet en een coördinatieteam ingericht en ook de uitbestedingspartners van Stap treffen voorbereidingen voor de implementatie. Kern van het risicomanagement rondom de transitie is het verkrijgen van inzicht in de factoren die het succes van de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel bepalen.

Om het strategie risico te mitigeren zijn onder andere de volgende beheersmaatregelen ingeregeld:

• Het Bestuur volgt de ontwikkelingen in de pensioensector en de relevante wet- en regelgeving.
• Het strategisch plan wordt periodiek door het Bestuur geëvalueerd en daarbij wordt tevens aandacht geschonken aan de wendbaarheid van de organisatie van Stap zelf.
• Stap voert periodiek een risicoanalyse uit voor de Wet toekomst pensioenen en monitort de daarbij geformuleerde beheersmaatregelen.
• Voor de Wet toekomst pensioenen heeft Stap een programma organisatie ingericht waardoor wordt voorzien in de tijdige betrokkenheid van alle stakeholders. Daarmee wordt het risico dat Stap niet tijdig gereed is om de pensioenregelingen binnen de nieuwe kaders uit te voeren beheerst.
• Bij het ontwikkelen van de proposities voor Wtp wordt op regelmatige wijze contact gezocht met adviseurs – en soms pensioenfondsen – om te toetsen of de opzet en inrichting van de nieuwe (Wtp) proposities in voldoende mate aansluit bij de behoeftes die vanuit de markt worden aangedragen. De proposities worden tevens getoetst aan de ontwikkelingen in de wetgeving en de inzichten die vanuit DNB en adviseurs worden ontvangen. Door een actieve dialoog met deze stakeholders wordt de propositie, binnen de kader die Stap hanteert, steeds in meer detail ontwikkelt.
  
• De uitbestedingsovereenkomst en de SLA met de strategische uitbestedingspartners wordt periodiek door Stap geëvalueerd.
• In het periodiek strategisch overleg met de strategische uitbestedingspartners wordt het verandervermogen geagendeerd en besproken.
• De voortgang van de verandertrajecten bij de strategische uitbestedingspartners wordt gemonitord door het beoordelen van voortgangsrapportages, het periodiek bespreken van de voortgang met betrokkenen en deelname aan de Raad van Advies van TKP.

Met de komst van Pensioenkring TotalEnergies Nederland per 1 januari 2022 telt Stap acht Pensioenkringen en daarmee is Stap op grond van het belegd vermogen nog steeds het grootste algemeen pensioenfonds in Nederland. Daarnaast heeft eind 2022 Pensioenfonds Aon Groep Nederland gekozen voor toetreding tot Stap. Deze toetreding staat, onder voorbehoud van de goedkeuring door DNB, gepland voor 1 mei 2023. 

Mede dankzij deze (aangekondigde) toetreding blijft Stap zich op een beheerste manier ontwikkelen. Met het oog op de ingrijpende wijzigingen die de Wet toekomst pensioenen met zich mee brengt is het propositierisico een belangrijk te monitoren risico. Stap moet tijdig klaar zijn voor de transitie naar en implementatie van de Wet toekomst pensioenen om oplossingen te bieden voor het nieuwe pensioenstelsel en daarnaast pensioenaanspraken uit het verleden te waarborgen. Het uitstellen van de inwerkingtreding van de Wet toekomst pensioenen heeft voor veel pensioenfondsen geleid tot het uitstellen van het besluit over hun eigen toekomst. Stap speelt daar op in door oplossingen in de volle breedte, dus onder FTK en onder de Wet toekomst pensioenen aan te bieden.

Indien de propositie van Stap onvoldoende aansluit op de markt of door externe ontwikkelingen wordt beïnvloedt, bestaat de mogelijkheid dat Stap haar groeidoelstellingen niet of niet tijdig realiseert. De volgende beheersmaatregelen zijn onderkend om dit risico te mitigeren:

• de opzet en inrichting binnen Stap van een actieve marketing en sales functie gericht op beheerste groei;
• een jaarlijkse evaluatie hiervan aan de hand van een concurrentieonderzoek;
• het periodiek monitoren en indien nodig herijken van de propositie van Stap;
• het aanbieden een volledig en compleet assortiment aan mogelijke oplossingen voor (een combinatie van) alle contractvormen, zoals nFTK, solidaire pensioenregeling (SPR), flexibele pensioenregeling (FPR) en verzekerde regelingen. Daarmee kunnen pensioenfondsen tijdig en zonder onnodige tijdsdruk, in samenhang met hun sociale partners aan hun besluitvorming werken;
• voor de transitie naar de Wet toekomst pensioenen is capaciteit ingekocht bij de uitbestedingspartners, waardoor een gegarandeerde plek voor de transitie van nieuwe toetredende pensioenfondsen beschikbaar is;
• het agenderen, monitoren en evalueren van offerte trajecten;
• de periodieke evaluatie van het toetredingsbeleid en customer journey’s.

De Pensioenkringen van Stap zijn, net als de hele pensioensector, onderhevig aan diverse ontwikkelingen, zoals de rente- en inflatieontwikkelingen, de volatiliteit op de financiële markten, de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, de overgang naar een CO₂ neutrale samenleving en overige nieuwe (Europese) wet- en regelgeving. Als omgevingsrisico is dan ook het risico van het niet tijdig of adequaat inspelen op van buiten Stap komende veranderingen op het gebied van reputatie en ondernemingsklimaat geïdentificeerd.

Met de oprichting en inrichting van Stap is reeds beoogd in te spelen op (toekomstige) ontwikkelingen in de pensioensector. Door het, in afstemming met de strategische partners, voortdurend monitoren van de ontwikkelingen in de pensioensector en financiële markten en het hierop inspelen in de uitvoering van het beleid, acht Stap het netto risico voldoende beheerst. Het Bestuur zorgt daarbij voor een adequate en tijdige communicatie naar de deelnemers, Belanghebbendenorganen en andere stakeholders van Stap.

Met de invoering van de Wet toekomst pensioenen staan Nederlandse pensioenfondsen voor de grootste pensioenhervorming ooit. De voorbereidingen hiervoor leggen bij Stap een groot beslag op de agenda van het Bestuur en het Bestuursbureau. Daarnaast leggen de commerciële en besluitvormingstrajecten bij de toetreding van een nieuwe Pensioenkring, naast de reguliere werkzaamheden, een extra beslag op de beschikbare capaciteit van het Bestuur en Bestuursbureau. Voor de waarborging van een adequaat besluitvormingsproces is de beheersbaarheid van de bedrijfsvoering voor het Bestuur, het Bestuursbureau en de Belanghebbendenorganen essentieel. In 2022 zijn hiervoor reeds maatregelen getroffen zoals de uitbreiding van het Bestuursbureau, de uitbreiding van de tijdsbesteding van de voorzitter van de Marketing & Sales Adviescommissie en de inkoop van capaciteit bij de uitbestedingspartners voor de transitie naar de Wet toekomst pensioenen.

Het risico op fraude is onderdeel van het Integraal Risicomanagement van Stap. Stap besteedt bij het identificeren en inschatten van risico’s met behulp van de Systematische IntegriteitsRisico Analyse (SIRA) specifieke aandacht aan het inschatten van frauderisico’s bij het integriteitsrisico.

In maart 2022 heeft het bestuur een SIRA uitgevoerd en daarbij de frauderisico’s bij Stap en de uitbestedingspartners onderkend. De belangrijkste frauderisico’s die hierbij zijn geïdentificeerd hebben betrekking op:

• Het risico dat gegevens opzettelijk worden vervalst, weglaten, toegevoegd of verwijderd uit (delen van) de administratie en archieven van het pensioenfonds in eigen beheer of bij uitvoerders.
• Het risico dat het verstrekken van opdrachten of uitbesteden van werkzaamheden aan een verkeerde partij gebeurt.

Stap mitigeert en beheerst deze frauderisico’s door de beheersmaatregelen die hiervoor zijn getroffen. De belangrijkste beheersmaatregelen zijn:

• het uitvoeren van een jaarlijkse Systematische IntegriteitsRisico Analyse (SIRA);
• het uitvoeren van een separaat Fraude assessment bij het jaarwerk;
• het hanteren van een gedragscode voor alle verbonden personen;
• de aanwezigheid van een klokkenluidersregeling;
• de processen bij de uitbestedingspartners en;
• het ingerichte onafhankelijke toezicht.

Het Bestuur heeft in 2022 geen vermoedens van fraude gehad.

De beschikbaarheid en beveiliging van IT-systemen wordt onderkend als een belangrijk risico. Door het niet beschikbaar zijn van (belangrijke) IT systemen en/of de IT omgeving bestaat het risico van operationele verstoringen. Daarnaast bestaat het risico bij niet adequate IT beveiliging, dat informatie toegankelijk wordt voor niet-geautoriseerde gebruikers en/of dat niet geautoriseerde gebruikers het functioneren van de IT systemen verhinderen of veranderen. Dit risico beperkt zich niet tot de IT-omgeving van Stap, maar omvat tevens de IT-omgeving van de uitbestedingspartners. De genoemde IT-risico’s kunnen daarom van invloed zijn op de dienstverlening aan de deelnemers.

Voor de beheersing van het IT-risico heeft Stap onder andere de volgende beheersmaatregelen getroffen:

• Het ICT-beleid, het Informatiebeveiligingsbeleid en het privacy beleid van Stap worden periodiek geëvalueerd en geactualiseerd en er worden maatregelen ter beheersing van het risico. Het ICT-beleid en het Informatiebeveiligingsbeleid is gerelateerd aan het Uitbestedingsbeleid en hierin zijn adviezen van de externe partij Quint verwerkt. 
• Gedurende het jaar monitort Stap of de beheersing van het IT-risico bij de uitbestedingspartners overeenkomt met het beleid aan de hand van onder meer de SLA- en risicorapportages. Daarnaast rapporteren de uitbestedingspartners over de voor het IT-risico getroffen maatregelen en de interne beheersing via de ISAE 3402 type II rapportages. 
• Op basis van de ISAE 3402 type II rapportages en aanvullende assurance verklaringen vormt Stap zich een oordeel over de kwaliteit van de interne beheersing voor het IT-risico bij de uitbestedingspartners en over de maatregelen die de uitbestedingspartners nemen om de kwaliteit te verbeteren.
• Daarnaast wordt periodiek een RSA ICT uitgevoerd. Daarbij wordt onder andere gebruik gemaakt van het COBIT-raamwerk van de uitbestedingspartners en enkele belangrijke aandachtsgebieden betreffen cyberrisico’s en datakwaliteit. Medio 2022 is het self assessment informatiebeveiliging conform het Toetsingskader Informatiebeveiliging van DNB in samenwerking met de externe partij  afgerond. Hierbij is vastgesteld dat de door Stap (13 beheersmaatregelen), TKP en Aegon AM getroffen beheersmaatregelen voldoen aan het gewenste volwassenheidsniveau van de 58 beheersmaatregelen uit het model van DNB.

Door de hoge mate van digitalisering van de bedrijfsvoering en de afhankelijkheid hiervan, onderkent Stap het toenemende risico op cyberaanvallen. De analyse van de verhoogde gevoeligheid voor cybercrime maakt deel uit van de RSA ICT en de SIRA. Om dit risico te mitigeren heeft Stap het ICT- en Informatiebeveiligings-beleid geïmplementeerd en maatregelen getroffen. Zo laat de uitvoeringsorganisatie periodiek penetratietesten uitvoeren en worden (mogelijke) beveiligingsproblemen direct opgevolgd. Zowel bij de uitbestedingspartners als bij Stap heeft dit in 2022 niet tot incidenten, gerichte aanvallen (zoals DDoS) of andere verstoringen van de dienstverlening geleid. Alle maatregelen in het kader van informatiebeveiliging zijn in werking en worden continu gemonitord. En met het oog op de thuiswerksituatie zijn er extra activiteiten op het gebied van bewustzijn uitgevoerd om medewerkers blijvend alert te houden.

In het kader van het nieuwe pensioenstelsel onderkent Stap het risico dat de IT-systemen hiervoor tijdig aangepast dienen te worden. TKP informeert Stap periodiek over de voortgang van de wijzigingen die doorgevoerd moeten worden in de (administratieve) systemen als gevolg van de Wet toekomst pensioenen en de herijking van haar veranderportfolio. Stap heeft binnen het programma “Pensioenakkoord binnen Stap” nadrukkelijk aandacht voor het TKP programma Wet toekomst pensioenen.

Stap heeft onderkend dat risico’s op het gebied van environment (milieu), social (mens en maatschappij) en governance (behoorlijk bestuur) invloed hebben op de waarde van de beleggingen van de Pensioenkringen van Stap (financieel risico). En daarnaast dat het risico van ‘greenwashing’ (waarbij beleggingen minder duurzaam blijken te zijn dan voorgedaan wordt) een belangrijke bron van reputatierisico vormt.

Het duurzaamheidsrisico zoals gedefinieerd in de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR), betreft een gebeurtenis of omstandigheid op ecologisch, sociaal of governance gebied die, indien deze zich voordoet, een werkelijk of mogelijk wezenlijk negatief effect op de waarde van de belegging kan veroorzaken. Daarnaast raken de ESG-risico's ook de andere risicoclusters (strategie, operationeel en compliance).

Stap belegt voor de lange termijn. Daarom is het essentieel om op toekomstige ontwikkelingen te anticiperen om de belangen van pensioengerechtigden te waarborgen. Vanuit deze overtuiging wordt ernaar gestreefd om, met het MVB-beleid, de portefeuille toekomstbestendig te houden en significante financiële- en niet-financiële duurzaamheidsrisico’s op het gebied van milieu, mensenrechten, arbeidsomstandigheden of corruptie tijdig te identificeren en te mitigeren. In het MVB-beleid van Stap is beschreven welke maatregelen zijn getroffen om de duurzaamheidsrisico’s te beheersen. Gezien de omvangrijke agenda op het gebied van duurzaamheid heeft Stap de werkgroep MVB ingericht. Binnen de werkroep wordt het MVB-beleid en de uitvoering daarvan kritisch beschouwd en in eerste aanzet doorontwikkeld. Daarmee draagt de werkgroep zowel bij aan de beleidsontwikkeling via de daartoe geëigende beleidsadviescommissies alsmede aan het compliant zijn op het gebied van actuele wet- en regelgeving inzake duurzaamheidsvereisten.

Als gevolg van de oorlog in Oekraïne was in het eerste kwartaal van 2022 sprake van verschillende ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvoering, compliance en cyberrisico. De eventuele gevolgen van de Russische invasie voor de Pensioenkringen en Stap werden op de voet gevolgd. Naast het monitoren van de financiële posities van de Pensioenkringen en de ontwikkelingen op de financiële markten, werd de impact voor de bedrijfsvoering gemonitord. Hierover werd Stap ook periodiek geïnformeerd door de uitbestedingspartners. Van belang hierbij waren onder meer de naleving van de sanctiewetgeving, de verhoogde dijkbewaking in het kader van cybersecurity en de voortdurende toetsing van de Business Continuity Plannen van de uitbestedingspartners aan bestaande en nieuwe zich ontwikkelende scenario's voor bedrijfsonderbreking. De bedrijfsvoering heeft geen hinder ondervonden van de ontstane situatie. Tevens hebben de uitbestedingspartners TKP en Aegon AM bevestigd dat de situatie geen gevolgen heeft gehad voor de operationele activiteiten van de (onder-)uitbestedingen en hun belangrijkste dienstverleners.

Stap opereert als financiële instelling in een omgeving die de sterk gereguleerd is en de komende jaren flink verandert. De pensioensector krijgt te maken met aangepaste wetgeving, zoals onder meer de Wet toekomst pensioenen. Daarnaast is sprake van toenemende vereisten op het gebied van maatschappelijk verantwoord beleggen. Tevens lanceert de Europese Commissie (EC) de komende jaren regelgeving om de digitale weerbaarheid te vergroten en om financieel-economische criminaliteit effectiever tegen te gaan. 

Voor het vergroten van de digitale weerbaarheid van de sector heeft de Europese Commissie (EC) een voorstel voor een verordening uitgebracht: de Digital Operational Resilience Act (DORA). DORA stelt eisen aan financiële organisaties ten aanzien van IT-risicomanagement, IT-incidenten, het periodiek testen van de digitale weerbaarheid en de beheersing van risico’s bij uitbesteding aan (kritieke) derden. Daarbij wordt rekening gehouden met de grootte, het risicoprofiel en het systeembelang van de individuele organisaties. DORA wordt met ingang van januari 2025 ingevoerd en Stap bereid zich hier samen met de uitbestedingspartners op voor.

Ook werkt de EC aan een nieuw kader voor de bestrijding van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme. Het doel hiervan is een gelijker speelveld te creëren tussen EU-jurisdicties voor het toezicht, gericht op het voorkomen van financieel-economische criminaliteit. Om te zorgen dat dit kader beter werkt, wil de EU een specifieke anti­witwas­autoriteit oprichten. Ondertussen zet Nederland in op meer mogelijkheden voor instellingen om onderling informatie uit te wisselen. Kennisdeling vergroot het zicht op financieel-economische criminaliteit.

Bovenstaande ontwikkelingen leiden tot een verhoogd risico dat Stap niet voldoet aan wet- en regelgeving. Ter beheersing van dit juridisch risico maakt Stap gebruik van de binnen het Bestuur, het Bestuursbureau en bij de uitbestedingspartners aanwezige (juridische) kennis en kunde. Tevens heeft Stap een externe Compliance Officer aangesteld die en wordt waar nodig juridische expertise ingehuurd.

Naast de hiervoor reeds beschreven risico’s voor Stap vormen het krediet- en liquiditeitsrisico’s als financiële risico’s op het niveau van Stap een potentiele bedreiging voor de continuïteit van Stap. De belangrijkste financiële risico’s van de Pensioenkringen, zoals het renterisico en het liquiditeitsrisico, worden in de risicoparagraaf van de betreffende Pensioenkring beschreven.

Het belangrijkste kredietrisico betreft het niet nakomen van de financieringsafspraken door Aegon Nederland N.V. (Aegon), zoals in de overeenkomst tussen Stap en Aegon is overeengekomen. Dit heeft mogelijk een negatieve impact op de financiering en liquiditeit van Stap. Door de kredietwaardigheid van Aegon N.V. te monitoren wordt het kredietrisico beheerst. Het Bestuur heeft daarnaast periodiek strategisch overleg met Aegon Nederland N.V.

Het belangrijkste financierings- en liquiditeitsrisico betreft het risico dat Stap onvoldoende eigen vermogen of werkkapitaal heeft. De financieringsafspraken tussen Aegon Nederland N.V. en Stap zijn overeengekomen voor de periode tot en met eind 2024. Het liquiditeitsrisico wordt op niveau van Stap gemitigeerd door het periodiek monitoren van de exploitatiebegroting van Stap en door de uitvoering en monitoring van de beheerste en integere bedrijfsvoering. Indien blijkt dat Stap additionele liquiditeiten nodig heeft, dan kan Stap binnen de kaders van de financieringsafspraken in de overeenkomst aanspraak maken op de garantstelling door Aegon Nederland N.V.

Eind 2022 is bekend geworden dat Aegon Nederland N.V. in 2023 wordt overgenomen door a.s.r. Deze overname heeft voor Stap geen effect op de garantstelling door Aegon Nederland N.V.

Het beleggingsbeleid van Stap is gebaseerd op de doelstellingen en ambities van de afzonderlijke Pensioenkringen. Om de doelstellingen en ambities van de Pensioenkringen te realiseren, wordt zo belegd dat een optimaal rendement wordt behaald tegen aanvaardbare risico’s. 

Het fiduciair beheer wordt voor elke Pensioenkring uitgevoerd vanuit acht (Pensioenkring overstijgende) investment beliefs van Stap:

1. strategisch beleggingsbeleid vormt de belangrijkste beslissing binnen het beleggingsproces;
2. beleggingsrisico nemen loont;
3. eenvoud als vertrekpunt;
4. passief, tenzij de verwachting bestaat dat, rekening houdend met de extra kosten en risico’s van een actieve strategie, een extra rendement ten opzichte van de benchmark of kostenefficiency kan worden behaald;
5. naar aanleiding van het strategisch beleggingsbeleid dekt de Pensioenkring onbeloond risico af;
6. diversificatie voegt waarde toe;
7. illiquiditeit verhoogt het rendement;
8. maatschappelijk verantwoord beleggen is een verantwoordelijkheid van een pensioenfonds.

Tenminste één keer per 3 jaar voert Stap voor elke Pensioenkring een Asset Liability Management (ALM) studie uit. De ALM studie geeft per Pensioenkring inzicht in de verwachte toekomstige ontwikkeling van de premie, de toeslagverlening, het pensioenresultaat, de dekkingsgraad en de risico’s die zijn verbonden aan het beleggingsbeleid van de betreffende Pensioenkring. De lange termijn strategische asset allocatie van de Pensioenkring wordt door middel van de ALM-studie getoetst. 

Het jaar 2022 stond in het teken van de inflatie en de oorlog in Oekraïne. Mede door de oorlog bereikte de inflatie wereldwijd niveaus die al heel lang niet gezien zijn. Centrale banken zijn in 2022 in hoog tempo de rente gaan verhogen waardoor op de financiële markten de angst voor een recessie ontstond. Al met al geen gunstig klimaat voor aandelen en vastrentende beleggingen. Beide categorieën behaalden dan ook negatieve rendementen in 2022.

De energieprijzen liepen in 2022 sterk op, al was er in het vierde kwartaal sprake van dalende prijzen. Een vat olie in de Verenigde Staten (WTI) 2022 steeg per saldo met ruim 15% terwijl gedurende het jaar aanzienlijk hogere niveaus werden bereikt. De gasprijs - in met name Europa - steeg zeer sterk, maar ook hier was er sprake van een aanzienlijke daling in december.

Het coronavirus dat in 2021 nog centraal stond in de marktontwikkelingen was in 2022 vrijwel geen thema meer, al ondervond China nog wel de nodige problemen.

Aandelen - Ontwikkelde markten
Mede vanwege de invasie van Rusland in Oekraïne en de daarmee gepaard gaande energiecrisis beleefden aandelen een slecht jaar. Door de opgelopen inflatie voerden monetaire autoriteiten voor het eerst in lange tijd weer een restrictief monetair beleid. Dit leverde een negatief klimaat op voor aandelen. Aandelenkoersen in ontwikkelde markten daalden tegen deze achtergrond met circa 13% (gemeten in euro’s). Het rendement in Noord-Amerika was, ondanks een fors sterkere dollar, in euro’s gemeten -14,3%. Aandelen in de energiesector deden het erg goed en stegen gemiddeld met ruim 41% door de hoge olieprijs. Aandelen uit de IT-sector (-26,6%), telecommunicatie (-31,3%) en luxe consumentengoederen (-27,3%) bleven fors achter. Het rendement (in euro's gemeten) van de duurzame SRI wereldindex bedroeg -17,4% in 2022. Daarmee bleef de SRI index ongeveer 5% achter bij de regulier index.

Na jaren van dalende rentes was er dit jaar wereldwijd sprake van significant hogere rentes. Dit resulteerde in een zeer negatief jaar voor staatsobligaties. Onder invloed van een flink hogere inflatie en inflatieverwachtingen liepen de spreads voor niet-staatsobligaties op, waardoor ook risicovolle vastrentende categorieën in 2022 een zeer negatief jaar kenden.

In 2022 werden de financiële markten geconfronteerd met een ommekeer in de wereldwijde economische omgeving. Na decennia van een steeds verder afnemende inflatie en rente stond 2022 in het teken van de sterk opgelopen en historisch hoge inflatie en de invasie van Rusland in Oekraïne. Bovendien is de aandacht op de financiële markten voor de COVID-19 pandemie vervaagd nu de pandemie wereldwijd definitief op zijn retour lijkt te zijn. De oorzaken van de hogere inflatiecijfers zijn talrijk en omvatten de openstelling van economieën na de COVID-19 pandemie, de aanhoudende knelpunten in de toeleveringsketen en de invasie van Rusland in Oekraïne, die heeft geleid tot een piek in de voedsel- en energieprijzen. Als reactie op de snelle stijging van de inflatie hebben centrale banken, waaronder de Amerikaanse Federal Reserve, de ECB en de Bank of England de rentetarieven in 2022 aanzienlijk verhoogd. De centrale banken lijken ook in 2023 door te gaan met een verkrappend beleid om de hoge inflatie een halt toe te roepen en terug te laten keren naar een niveau rond de doelstelling, ook al gaat dat ten koste van de economische groei. Verwacht wordt dat de Amerikaanse Federal Reserve de beleidsrente in 2023 nog met 0,75% zal verhogen en voor de rest van het jaar ongemoeid laat. De ECB is later gestart met verkrappend monetair beleid en zal naar verwachting nog een inhaalslag maken.

Het macro-economische beeld zal komend jaar nog steeds in belangrijke mate bepaald worden door de hoge inflatie, het monetaire beleid van centrale banken en de impact die dit heeft op de economische groei. Voor zowel Europa als de VS wordt verwacht dat de inflatie heeft gepiekt en in 2023 zal afnemen als gevolg van lagere energieprijzen. In Europa worden de groeivooruitzichten met name bepaald door energie. Verwacht wordt dat de economie in Europa tenminste in de eerste helft van 2023 in een recessie zal belanden. Hoe ernstig en lang de groeivertraging zal zijn hangt met name af van de ontwikkeling van energieprijzen en het vermogen om alternatieve toevoer van energie te vinden. In de VS neemt de kans op een recessie ook toe als gevolg van het snel verkrappende beleid van de Amerikaanse Federal Reserve. Verwacht wordt dat de werkloosheid zal toenemen en de economische groei over heel 2023 nog net positief zal zijn.

De financiële markten hebben een significante groeivertraging al deels ingeprijsd. Daardoor zijn de spreads op de kredietmarkten hoog en de winstratio’s van aandelen gedaald. Dit alles wijst op gedegen rendementen voor de langere termijn. Op de korte termijn wordt echter een aanhoudende volatiele periode verwacht, omdat de financiële markten wisselende economische berichten en winstbijstellingen zullen verwerken. De verwachte rendementen op staatsobligaties zijn significant verbeterd in vergelijking met de recente historie. Staatsobligaties fungeren daarnaast als een ‘safe haven’ in tijden van stress. De ingeprijsde inflatie in inflatie-gerelateerde staatsobligaties is opgelopen, maar wijst erop dat marktpartijen niet overtuigd zijn van een structureel hoge inflatie. Stap ziet inflatie als een realistisch risicoscenario waarin inflatie-gerelateerde obligaties juist bescherming kunnen bieden.

De rendementen op risicovolle obligaties (bedrijfsobligaties, high yield, Emerging Market Debt) zijn naar verwachting in lijn met de huidige effectieve rendementen. Hoewel de kredietverliezen zullen toenemen, bieden de huidige spreads voldoende compensatie hiervoor en zullen deze categorieën op termijn weer profiteren van afnemende spreads wat een positief effect heeft op het rendement. Bij Nederlandse hypotheken zullen de wanbetalingen naar verwachting zeer beperkt zijn en zal de hoge spread een additioneel rendement bieden. De waarderingen van aandelen zijn verbeterd als gevolg van de gedaalde koersen. Bedrijfswinsten zullen komend jaar naar verwachting afnemen, maar dit is al deels ingeprijsd. Verwacht wordt dat aandelen op middellange termijn een rendement in lijn met het lange termijn gemiddelde bieden.

Duurzaamheid speelt een prominente rol in onze samenleving. Mensenrechten, klimaat, verlies aan biodiversiteit, goede governance en gezondheid en welzijn krijgen veel aandacht in het maatschappelijke debat. Deze thema’s zullen op termijn steeds meer significante invloed hebben op maatschappijen en economieën. Stap belegt voor de lange termijn. Daarom is het essentieel om op toekomstige ontwikkelingen te anticiperen om de belangen van pensioengerechtigden te waarborgen. Vanuit deze overtuiging streeft Stap er met het MVB-beleid naar om de beleggingsportefeuilles toekomstbestendig te houden en tevens significante financiële- en reputatierisico’s te mitigeren. Hiertoe wordt onder andere gebruik gemaakt van stewardship, uitsluitingen en ESG-integratie.

Met een specifiek MVB-beleid kunnen Pensioenkringen binnen Stap een actieve bijdrage leveren aan een leefbare wereld. Stap heeft de overtuiging dat integratie van ESG-factoren (milieu factoren, sociale factoren en governance factoren) in het beleggingsbeleid het risicoprofiel van een portefeuille verlaagt. Stap ziet maatschappelijk verantwoord beleggen als een verantwoordelijkheid voor een pensioenfonds en hecht waarde aan de bevordering van goede corporate governance en maatschappelijk verantwoord beleggen.

Voor het vormgeven van het MVB-beleid heeft Stap een beleidskader vastgesteld. In dit beleidskader zijn richtlijnen opgenomen voor de invulling van het MVB-beleid binnen de afzonderlijke Pensioenkringen. Voor alle Pensioenkringen geldt dat alle beleggingen aan het door het Bestuur gestelde minimum van het MVB-kader dienen te voldoen. De specifieke invulling kan per Pensioenkring, maar ook per beleggingscategorie variëren. De door het Bestuur vastgestelde kaders worden in de volgende figuur weergegeven.

De Nederlandse Stewardschip Code richt zich op het bevorderen van de lange termijn betrokkenheid van aandeelhouders en is opgesteld door Eumedion. De Dutch Stewardschip Code is op 1 januari 2019 in werking getreden.

Als lid van Eumedion onderschrijft Stap de principes van de Nederlandse Stewardschip Code. Stap heeft haar eigen stewardshipbeleid gepubliceerd (zie website).

Stap valt onder de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR), die op 10 maart 2021 in werking is getreden. Het doel van de SFDR is de transparantie over duurzaamheid te vergroten en hiermee greenwashing te voorkomen. Conform de SFDR wordt Stap als financiële marktdeelnemer geclassificeerd en dient Stap informatie te verstrekken over de mate van integratie van duurzaamheid op het niveau van Stap en op het niveau van de pensioenregelingen. Hieronder wordt beschreven hoe Stap en de Pensioenkringen omgaan met duurzaamheid. Daarbij geldt dat voor Stap geen additionele rapportageverplichtingen ontstaan conform de SFDR-criteria uit artikel 8 en 9 omdat de pensioenregelingen zich als artikel 6 kwalificeren.

Duurzaamheidsrisico’s niveau Stap
Naar het oordeel van Stap verlaagt maatschappelijk verantwoord beleggen (MVB) in algemene zin het risicoprofiel van de beleggingsportefeuille. Daarbij wordt door het voeren van dialoog en het doorvoeren van uitsluitingen het (reputatie)risico van de portefeuille verminderd.

Stap heeft haar beleid in lijn met het IMVB-convenant gebracht en uitgebreid met referenties naar de OESO-richtlijnen en UNGPS’s. Dit had ook invloed op de uitbesteding, monitoring en rapportages. Met ingang van 2022 is het grootste deel van de beleggingen van de Pensioenkringen gescreend op compliance met de OESO-richtlijnen en UNGPS’s. Daarnaast is voor Stap via de MM-beleggingsfondsen een dialoog gevoerd met een selectie van bedrijven wiens activiteiten als de grootste bedreiging worden geoormerkt.

Stap heeft een beleidskader vastgesteld met een standaard MVB-beleid en past dit voor zo ver mogelijk generiek toe voor alle beleggingscategorieën. Dit standaard MVB-beleid van Stap laat een bepaalde mate van vrijheid toe. De Pensioenkringen hebben daarbij de mogelijkheid om in oplossingen te beleggen die voldoen aan een andere trede uit het standaard MVB-beleid van Stap, mits wordt voldaan aan het wettelijk minimum. Hierna wordt het standaard MVB-beleid van Stap beschreven en wordt ingegaan op de uitvoering van de onderdelen van het MVB-beleid. Voor de toepassing van de specifieke uitvoering van het MVB-beleid voor de Pensioenkringen wordt verwezen naar de beleggingsparagraaf van de betreffende Pensioenkring. 

Een belangrijk uitgangspunt voor het stewardshipbeleid van Stap is dat alle ondernemingen waarin wordt belegd voldoen aan internationale normen, zoals de OESO-richtlijnen voor Multinationale ondernemingen, de UN Guiding Principles on Business and Human Rights en de UN Global Compact principes. Deze normen omvatten onder meer uitgangspunten op het gebied van mensenrechten, arbeidsrechten, milieu en anti-corruptie. Naast de naleving van deze internationale normen, is er een verscherpte aandacht voor het tegengaan van (potentiële) negatieve gevolgen van het handelen (of nalaten daarvan) door bedrijven en incidenten in relatie tot de toeleveringsketen van bedrijven. Hierbij is specifiek gekeken naar incidenten in de toeleveringsketen met een negatief effect op biodiversiteit. De beleggingen worden jaarlijks gescreend op het naleven van deze principes met gebruikmaking van Sustainalytics, een gespecialiseerde externe partij. 

De fiduciair beheerder van Stap heeft de due diligence cyclus ingericht conform de OESO-richtlijnen. Voor de prioritering gebruikt de fiduciair beheerder een risico gebaseerde aanpak. Dit betekent dat niet alle geïdentificeerde bedrijven (direct) hoeven te worden aangesproken of uitgesloten van het universum. De selectie van de ondernemingen voor engagement, ofwel dialoog, wordt bepaald door het Responsible Investment team van Aegon AM.

Het doel van de dialoog is de bedrijven te wijzen op hun tekortkomingen en op het belang van gedragsverbetering. Dialoog is een meerjarig traject, waar bedrijven gemonitord worden voor hun inspanningen en tegelijkertijd voldoende ruimte krijgen om hun bedrijfsvoering naar een hoger niveau te tillen. Een engagement traject duurt in beginsel drie jaar. Het kan voorkomen dat een bedrijf eerder wordt uitgesloten indien het niet op verzoeken voor een dialoog reageert of wanneer er geconstateerd wordt dat de dialoog geen gewenste resultaten kan opleveren. Anderzijds, daar waar een bedrijf zich open opstelt en zichtbaar vooruitgang boekt kan een engagementtraject ook worden verlengd. De beslisbevoegdheid met betrekking tot engagement ligt bij de fondsbeheerder. De resultaten van engagement worden elk kwartaal aan Stap verstrekt en alle engagement trajecten worden een keer per jaar uitgebreid besproken.

Bij de jaarlijkse screening van de beleggingen voor 2022 voldeden 51 bedrijven, binnen de MM-beleggingsfondsen waarin de Pensioenkringen van Stap beleggen, niet aan het MVB-beleid (eind 2021: 14 bedrijven). De toename in het aantal bedrijven die in aanmerking komen voor engagement is een gevolg van een aanscherping van het screening en engagement beleid. Gedurende 2022 is met vrijwel alle ondernemingen een engagement traject gestart of voortgezet. Het merendeel van de ondernemingen heeft hierbij een voortgang laten zien, bijvoorbeeld door indicaties dat de onderneming concrete stappen heeft gezet rondom het engagement onderwerp of door het uitblijven van nieuwe incidenten.

De bedrijven in de beleggingsportefeuilles van de Pensioenkringen van Stap, waarmee in 2022 een dialoog is gevoerd zijn opgenomen in de tabel van bijlage 3.

Een engagement traject was niet in alle gevallen succesvol of de verwachting ontbrak dat engagement zou gaan leiden tot het behalen van het engagement doel. In de het vierde kwartaal van 2022 is de voortgang van de engagement trajecten geëvalueerd. Hierbij is gekeken naar de reden waarom een onderneming geïdentificeerd was, de huidige status, de duur van het engagement traject en de bereikte voortgang. Aanvullend is geanticipeerd op de verdere aanscherping van het MVB-beleid in 2023. In het bijzonder voor de uitgangspunten rondom goed bestuur en de maximale duur van engagement met bedrijven die niet voldoen of dreigen niet te voldoen aan de internationale normen. Als gevolg hiervan heeft Aegon AM besloten 8 bedrijven toe te voegen aan de uitsluitingenlijst voor de multi-manager (MM) beleggingsfondsen van Aegon AM.

De volgende algemene uitgangspunten heeft Stap als minimum in haar beleid voor uitsluitingen gedefinieerd:

• Er wordt niet belegd in bedrijven uit of overheidsleningen van Rusland.
• In bedrijven die direct betrokken zijn bij de productie van controversiële wapens wordt niet belegd.
• Er wordt niet belegd in opkomende landen die vallen onder één van onderstaande criteria;
  • landen die betrokken zijn bij de productie van controversiële wapens;
  • landen die onder een wapenembargo vallen;
  • landen waarvoor het vermoeden van ontkenning van de Nederlandse overheid bestaat (presumption of denial);
• Uitsluitingen vinden plaats op basis van de resultaten van de dialoog, indien de dialoog niet tot de gewenste resultaten leidt.

Stap belegt niet in bedrijven die direct betrokken zijn bij de productie, ontwikkeling, handel en onderhoud van controversiële wapens. Voor de bepaling van de lijst met uit te sluiten bedrijven maakt Stap in beginsel gebruik van de 'Controversial Weapons Radar' die door Sustainalytics wordt opgesteld. Op deze manier wordt in het kader van uitsluitingen rekening gehouden met thema mensenrechten.

Stap stemt volgens haar stembeleid op aandeelhoudersvergaderingen wereldwijd. Periodiek wordt getoetst of het stembeleid binnen de beleggingsfondsen waarin belegd wordt nog steeds passend is.

Daar waar Stap invloed heeft op de uitvoering van het MVB-beleid binnen de beleggingsfondsen, wordt voor stemactiviteiten gebruik gemaakt van het gespecialiseerde stemadviesbureau ISS en er wordt in beginsel gestemd conform de ‘ISS International Sustainability Proxy Voting Guidelines’. In bijzondere gevallen, zoals Eumedion alerts, afwijkingen van de Nederlandse Governance Code of sector-brede aandeelhoudersresoluties, kan afgeweken worden van het ISS stemadvies.

Hieronder wordt de wijze waarop het MVB-beleid per beleggingscategorie wordt uitgevoerd beschreven. 

Stap is in 2022 een traject gestart om de thematische aandachtsgebieden voor haar beleggingen te identificeren. Deze worden naar verwachting eind mei 2023 vastgesteld. Een aantal thematische aandachtsgebieden vloeien direct voort uit de UN Global Compact Principles, UN Guiding Principles on Business and Human Rights en de OECD Guidelines for Multinational Enterprises. Deze thema’s zijn:

• mensenrechten (waaronder controversiële wapens);
• klimaatverandering en biodiversiteit;
• governance.

Daarnaast heeft Stap op basis van de voorkeuren van haar achterban besloten om het thema gezondheid en welzijn op te nemen in het beleid.

In de door Stap geselecteerde beleggingsoplossingen wordt reeds aan deze vier bovenstaande thema's invulling gegeven. Daarnaast heeft Stap er voor gekozen om voor de meeste Pensioenkringen een gedeeltelijke allocatie naar green bonds op te nemen in het beleid en zodoende een verdere bijdrage te leveren aan de energietransitie en aan het tegengaan van klimaatverandering.

Voor 2023 staat een verder onderzoek naar de invulling van het thematisch aandachtsgebied klimaat in het stappenplan voor het MVB-beleid van Stap.

De afgelopen jaren was de ontwikkeling van het nieuwe pensioenstelsel het belangrijkste thema in de pensioensector en zal dat ook de komende jaren blijven. De Tweede Kamer heeft in december 2022 ingestemd met het op onderdelen gewijzigde wetsvoorstel voor de Wet toekomst pensioenen. De Eerste Kamer heeft op 30 mei 2023 ingestemd met de Wet toekomst pensioenen en daarmee gaat de wet per 1 juli 2023 in. Pensioenfondsen, sociale partners en pensioenuitvoeringsorganisaties waren al volop bezig met de voorbereidingen op de invoering van de Wet toekomst pensioenen. Dat geldt ook voor Stap. Stap en haar uitbestedingspartners zijn al in 2020 begonnen met de voorbereidingen en zijn er klaar voor. Klaar om de komende jaren onze Pensioenkringen en huidige en toekomstige klanten te begeleiden in een zorgeloze transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Wij faciliteren zowel solidaire als flexibele pensioenregelingen, alsmede een combinatie van de contracten en mogelijkheden voor niet-actieve verzekerde regelingen. Ook blijven wij het huidige FTK uitvoeren voor collectiviteiten die in het huidige pensioenstelsel blijven. 

Aanvang 2022 domineerden Corona en de oorlog in Oekraïne het nieuws en bepaalden daarmee in sterke mate de economische omstandigheden. Naarmate het jaar vorderde is de Covid-19 epidemie zo goed als uitgedoofd. Dat geldt niet voor de oorlog in Oekraïne, die op een langdurig conflict lijkt uit te draaien. De aanvankelijke volatiliteit van de energieprijzen is weliswaar sterk afgenomen maar het gevaar van escalatie blijft aanwezig. Zo zijn de verhoudingen tussen de Verenigde Staten en China verslechterd en de geopolitieke risico’s groter dan jaren het geval is geweest. De inflatie bleef geheel 2022 erg hoog en er wordt rekening mee gehouden dat op zijn vroegst pas einde 2024 het niveau gedaald zal zijn naar het niveau dat wordt nagestreefd door de beleidsmakers en centrale bankiers zoals FED en ECB. Om de inflatie te bestrijden zijn de kortlopende rentes in 2022 sterk verhoogd hetgeen een sterk negatief effect op de beleggingen had.

Toch stegen de dekkingsgraden sterk in 2022 door de stijgende rente, zodanig dat indexeringen konden plaatsvinden, die per Pensioenkring bepaald werden. In het verslagjaar stemde de Tweede Kamer in met de Wet toekomst pensioenen (Wtp) die de Eerste Kamer in 2023 goed zal moeten keuren. De procedure heeft vertraging opgelopen en de ingangsdatum is verlegd naar 1 juli 2023 waarbij de einddatum van introductie wel ultimo 2027 is gebleven. Hierna wordt nader ingegaan op de gesprekken daarover binnen Stap.

Dit alles en het verduurzamen van het beleggingsbeleid zijn belangrijke onderwerpen geweest voor Stap, ook voor de Raad van Toezicht (RvT). Einde van het jaar kwam de mededeling dat de activiteiten van Aegon Nederland N.V. (exclusief Aegon Asset Management, Aegon AM) in 2023 worden verkocht aan a.s.r. Gezien de relatie tussen Stap en Aegon is dit uitvoerig aan de orde gesteld in elke volgende vergadering met het Bestuur en tijdens een ingelaste call.

Vanuit wettelijk perspectief deden zich ten aanzien van de taken van de RvT in 2022 geen wijzigingen voor. Dat wil zeggen dat onder verwijzing naar met name artikel 104 van de Pensioenwet door de RvT specifieke aandacht wordt gegeven aan evenwichtige belangenafweging en adequate risicobeheersing. Het blijvend reflecteren en klankborden vanuit de RvT op het functioneren van het Bestuur van Stap ten aanzien van ontwikkeling en uitvoering van beleid behoort hiertoe, evenals de toetsing van de toepassing van de Governance Code binnen Stap.

Dit toetst de RvT onder meer aan de hand van zowel de Code Pensioenfondsen als ook de VITP code. Met de kanttekening dat het afwijken van in deze documenten genoemde normen, artikelen en uitgangspunten uitleg vraagt die door het Bestuur op gepaste wijze is gegeven. 

Bij de invulling van zijn taak heeft de RvT er nadrukkelijk voor gekozen vanaf 2022 jaarlijks in overleg te treden met de verschillende Belanghebbendenorganen (BO’s) van de Pensioenkringen binnen Stap. Dit naast de verantwoording die verstrekt wordt aan de Vergadering van Belanghebbendenorganen (VvBO). De RvT heeft ervaren dat dit over en weer meer inzicht en begrip heeft gegeven in het opereren van zowel RvT als de afzonderlijke BO’s en zal het voeren van deze gesprekken in 2023 voortzetten.

In het verslagjaar heeft de RvT vaker overleg gepleegd dan verleden jaar. Naast 5 reguliere vergaderingen was er aanvullend vier maal digitaal overleg met betrekking tot het jaarwerk, de voorbereiding voor de zelfevaluatie, de CWO’s (met name voor Stichting Pensioenfonds Aon Groep Nederland) en de voorgenomen overgang van Aegon Nederland N.V. (exclusief Aegon AM) naar a.s.r. 

Vijf maal werd er vergaderd met het Bestuur, waarvan een bijeenkomst in het bijzonder gewijd werd aan de zelfevaluaties van Bestuur en RvT en de meerjarenbegroting, waarbij meerdere begrotingsscenario’s aan de orde kwamen. Tweemaal werd overleg gevoerd met de VvBO. Ook met de BO’s van Pensioenkring Douwe Egberts, Pensioenkring SVG en Multi-client Pensioenkring 2 werd overlegd. In februari werd de zelfevaluatie gedaan onder externe begeleiding door Mens & Kennis. Tevens werd deelgenomen aan een drietal themasessies in januari (keuzebegeleiding), juni (Wtp) en september (Compliance en IMVB). Op 22 juni werd samen met het Bestuur het jaarlijkse bezoek afgelegd bij TKP in Groningen, waar ook Aegon AM een gedeelte van het dagprogramma verzorgde. 

Tijdens de zelfevaluatie in februari is met name aandacht besteed aan de onderlinge samenwerking binnen de RvT en gesproken over de samenwerking met het Bestuur. In een vervolggesprek met het Bestuur op 14 april 2022 is er nader ingegaan op de onderlinge samenwerking en de daarbij gehanteerde gespreksstijl. Het grote aantal veranderingen dat op komst is, zoals het nieuwe pensioencontract en de ontwikkelingen voor de verduurzaming van beleggingen en de aandacht voor ESG factoren, werd daarbij besproken. Naast de meerjarenbegroting kwam de uitbreiding van het Bestuursbureau aan de orde. Dit om de toegenomen werkdruk, die alle wijzigingen met zich brengen, goed te kunnen absorberen.

In het verslagjaar heeft de RvT wederom gebruik gemaakt van het geactualiseerde toezichtskader waarin de volgende focuspunten vermeld waren:

• ESG-beleid, positionering en daaruit voortvloeiende keuzen;
• communicatie met BO’s en deelnemers;
• werking ERB;
• voortgang Wtp;
• beheerste groei en relatie omvang Bestuursbureau;
• datakwaliteit;
• ontwikkelingen bij uitbestedingspartners en cybersecurity.

Daarnaast zijn tijdens elke reguliere vergadering de risicomanagementrapportages en de maandoverzichten van de Pensioenkringen en Stap besproken. De verschillende sleutelfunctiehouders hebben hun rapportages aan de RvT toegelicht.

Na ondertekening van het IMVB convenant door Stap in december 2021, is regelmatig gesproken over de voortgang van het beleid met betrekking tot verduurzaming van de beleggingsportefeuille en het gevolgde ESG-beleid. De wijze waarop vanuit Aegon AM wordt ingespeeld op de maatschappelijke discussies en de consequenties voor het beleggingsbeleid van IPCC rapporten (Intergovernmental Panel on Climate Change), de Parijs akkoorden, de Europese Green Deal  en alle andere politieke uitingen over klimaatbeleid zijn regelmatig onderwerp van gesprek tussen Bestuur en RvT. Ook de vertaling van de uitkomsten van de risicobereidheidsonderzoeken, mede met het oog op de veranderingen in de toekomstige pensioencontracten, werd besproken. Vanuit de RvT is met name gewezen op de risico’s van veranderende inzichten rond belegbare ondernemingen, zoals bijvoorbeeld de risico’s van zogenaamde “stranded assets”. Het hoge inflatieniveau en de daarop volgende snelle rentestijgingen zijn uiteraard ook besproken, evenals de mogelijkheden om de beleggingsportefeuille te beschermen. Stap laat zich niet leiden door tactisch beleggingsbeleid bij wisselende marktomstandigheden, maar houdt als lange termijn belegger rekening met de mogelijkheden tot risicoreductie. Dit is zowel tijdens de themasessie in september als tijdens het jaarlijkse bezoek aan TKP in Groningen, met deelname van Aegon AM, besproken.

Zoals hiervoor aangegeven heeft de RvT meer accent gelegd bij het rechtstreekse overleg met de verschillende BO’s. Dit kan wederkerig zijn, van RvT naar BO en van BO naar RvT. Het streven is tenminste eenmaal per jaar een overleg met elk BO te hebben. In 2022 is gesproken met de BO’s van Pensioenkring Douwe Egberts, Pensioenkring SVG en Multi-client Pensioenkring 2, terwijl voor 2023 met elk BO een overleg gepland is. In een open en constructieve sfeer is over en weer inzicht gegeven in de werkwijze en aandacht besteed aan vragen die vanuit de BO’s bestonden over de gesprekspunten tussen RvT en Bestuur. Ook heeft de RvT aan de BO’s gevraagd de specifiek relevante onderwerpen per BO aan te geven waarbij de visie van de RvT gevraagd wordt. De RvT heeft zich laten informeren over de relatie met de deelnemers vanuit de respectievelijke Pensioenkringen.

Vanaf 2022 is de ERB als formeel verplichte procedure in werking getreden. Met name in de toelichtingen van de sleutelfunctiehouder voor de Risicobeheerfunctie, en ook wel van de sleutelfunctiehouder voor de Interne Auditfunctie, komen aspecten van de ERB aan de orde. Als onderdeel van het palet aan instrumenten om het risicobeheer zorgvuldig te monitoren worden de rapportages periodiek besproken met de betreffende sleutelfunctiehouders.

Het jaar 2022 heeft intensief overleg gebracht over de invoering van de Wtp. Nadat de consultatie in 2021 werd afgerond resulteerde de politieke discussie nog in talloze vragen over onderdelen van de voorgestelde wetgeving. Uiteindelijk heeft de Tweede Kamer ingestemd op 22 december 2022. Daarmee is een belangrijke stap gezet voor de invoering van het nieuwe pensioenstelsel. Met als kanttekening dat de Eerste Kamer in 2023 nog haar fiat zal moeten geven. De ingangsdatum van de Wtp staat nu op 1 juli 2023 gepland. De ultieme datum van overgang is gehandhaafd op 1 januari 2027. Nu de contouren van het nieuwe stelsel steeds duidelijker worden dient de voorbereiding vanuit Stap omgezet te worden in een concreet stappenplan. Zeker met de ambitie die het Bestuur uitgesproken heeft om al vanaf 2025 de eerste Pensioenkring over te laten gaan naar een nieuw contract (met de keuze tussen de solidaire en de flexibele regeling) zal in vervolg op de reeds gedane voorbereidingen nog het nodige werk verzet dienen te worden. Dit geldt overigens voor de hele pensioensector. Het feit dat TKP intensief met de voorbereiding bezig is geeft vertrouwen in de transitie, in de wetenschap dat er nog het nodige geregeld zal moeten worden. De RvT volgt deze transitie, die voor veel deelnemers een andere omgeving gaat betekenen, met zeer veel aandacht. Omdat Stap ook een aantal zogenoemde gesloten Pensioenkringen kent, waarbij de optie om binnen het FTK te blijven nadrukkelijk voor ligt, is het belang van de komende ontwikkelingen groot. Dit zal ook met de afzonderlijke BO’s besproken worden.

Ook in 2022 heeft Stap weer nieuwe klanten mogen verwelkomen. De groei van Stap heeft zich weliswaar minder snel ontwikkeld dan eerder voorzien, maar het perspectief is en blijft positief. De werkdruk voor de medewerkers zal, met alle aanstaande veranderingen, de komende tijd aanzienlijk zijn. Met het Bestuur is dan ook de koers besproken om te zorgen voor een adequate bemensing van het Bestuursbureau. Gevolg hiervan is dat de meerjarenbegroting is aangepast, hetgeen ook aan de orde is gesteld met de initiatiefnemers(met name Aegon Nederland N.V.). Gezien de ambitie van Stap acht de RvT de keuzen die het Bestuur gemaakt heeft niet alleen verantwoord maar ook noodzakelijk om de komende uitdagingen op adequate wijze en tijdig door te voeren.

In 2021 is veel aandacht gegeven aan het verkrijgen van inzicht in de processen voor de beoordeling van datakwaliteit, onder meer door de themasessies van het bureau Quint, die de leden van de RvT hebben bijgewoond. Ook voor de komende jaren is de kwaliteit van data, zeker met het oog op de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel, een speerpunt zoals ook door de externe toezichthouder DNB is aangegeven. Met de sleutelfunctiehouders wordt dit onderwerp aan de hand van de rapportages dan ook periodiek aan de orde gesteld.

De aandacht voor ketenverantwoordelijkheid bij uitbestedingen neemt sterk toe aangezien de sterkte van de keten afhangt van de zwakste schakel. De toets daarop bevat mede en nadrukkelijk de uitbestedingspartners. De kwaliteit van hun handelen, de contractuele afspraken en verstrekte mandaten, zijn essentieel voor de uitkomsten van Stap. Met regelmaat wordt dan ook tussen Bestuur en RvT gesproken over de relatie van Stap met TKP en Aegon AM. Door het Bestuur wordt gerapporteerd welke gesprekken met deze beide uitvoeringsorganisaties worden gevoerd. Het toenemende belang van sterke systeembeveiliging en afweermechanismen voor mogelijke aanvallen van buitenaf is evident vast te stellen door de berichtgeving over hackers of andere gevaren rond databeheer. Dat vanuit Stap en de uitvoeringsorganisaties hier grote aandacht aan gegeven wordt is dan ook meer dan terecht.

Buiten de bijzondere focuspunten blijven onderwerpen als evenwichtige belangenafweging en goedkeuring van het jaarverslag natuurlijk nadrukkelijk onder de aandacht.

In het verslagjaar zijn diverse onderwerpen zowel tijdens de reguliere vergaderingen van de RvT zelf als in de vergaderingen met het Bestuur besproken. De volgende onderwerpen kwamen daarbij aan de orde:

• maand- en kwartaalrapportages voor Stap en de verschillende Pensioenkringen;
• risicomanagementrapportages;
• toezichtkader 2022/2023;
• rapportages sleutelfunctiehouders;
• ontwikkelingen Wtp;
• jaarwerk 2021;
• bevindingen accountant en certificerend actuaris;
• goedkeuring toetreding Stichting Pensioenfonds Aon Groep Nederland en daaraan verbonden CWO;
• beloningsbeleid;
• juridische splitsing GE Nederland;
• jaarcyclus Pensioenkringen;
• de-risken beleggingsportefeuilles Pensioenkringen;
• risicobereidheidsonderzoeken Pensioenkringen;
• evaluatie strategische uitbestedingspartners;
• exploitatie en meerjarenbegroting Stap;
• commerciële ontwikkelingen;
• onderzoek Motivaction;
• overgang Aegon Nederland N.V. (exclusief Aegon AM) naar a.s.r., mede met het oog op de garantstelling voor de exploitatie;
• herbenoeming Marga Schaap als Bestuurslid Stap.

De RvT geeft de volgende bevindingen bij de hiervoor aangegeven gespreksonderwerpen.

• Stap professionaliseert de kwaliteit van de maand- en kwartaalrapportages en geeft daarmee goed inzicht in de ontwikkelingen per Pensioenkring.
• Bij monitoring van de focuspunten vanuit het toezichtkader is uitvoerig gesproken over de uitwerking van het IMBV convenant in de beleidsmatige opvolging binnen Stap. De discussie over verduurzaming van de portefeuille en de opstelling van Aegon AM in ESG aangelegenheden, leidden tot intensieve gesprekken waarin het Bestuur toelichting gegeven heeft over de gesprekken met Aegon AM enerzijds en met de BO’s van de afzonderlijke Pensioenkringen anderzijds. De RvT volgt de gegeven uitleg maar blijft wijzen op de noodzaak tot aanpassing in de uitgangspunten voor verduurzaming van de beleggingsportefeuille, verwijzend naar maatschappelijke discussies maar ook wijzend op het toenemende risico van “stranded assests” en geopolitieke risico’s.
• Met genoegen stelt de RvT vast dat de werkwijze en rapportering van de sleutelfunctiehouders tot een steeds beter onderdeel van het instrumentarium van Stap is uitgegroeid.
• De politieke discussie over de Wtp heeft enerzijds tot vertraging geleid van de invoeringsdatum, maar de RvT stelt vast dat binnen Stap, in samenspraak met de uitvoeringspartners, de tijd goed is benut om de voorbereidingen verder uit te voeren.
• De RvT heeft goedkeuring gegeven aan de overgang van Stichting Pensioenfonds Aon Groep Nederland naar Pensioenkring Aon Groep Nederland van Stap en de bijbehorende CWO.
• De RvT heeft kennis genomen van de juridische splitsing van GE Nederland en de gevolgen voor de Pensioenkring GE.
• De RvT heeft kennis genomen van de jaarcyclus voor de Pensioenkringen en de voorstellen tot de-risken van de beleggingsportefeuilles;
• Met het Bestuur zijn de uitkomsten van de risicobereidheidsonderzoeken besproken. De vertaling naar de nieuwe pensioencontracten moet nog zijn beslag krijgen.
• De RvT is geïnformeerd over de evaluatie van de uitvoeringspartners en stemt in met de conclusie om de samenwerking te continueren.
• De RvT is op de hoogte gesteld van ontwikkelingen in de commerciële trajecten en hoewel de groei van de portefeuille minder snel verloopt dan verwacht, meent de RvT dat er sprake is van een gedegen en zorgvuldige ontwikkeling.
• De RvT heeft kennis genomen van de uitkomsten van het onderzoek van Motivaction. Het onderzoek brengt de RvT tot het advies aan het Bestuur om meer zichtbaar aanwezig te zijn in publicaties en in contact met adviseurs, zeker daar waar de inhoud van de dienstverlening dit rechtvaardigt.
• De RvT is geïnformeerd over de stand van zaken ten aanzien van de contacten tussen Aegon en a.s.r. en de repercussies voor Stap.

De RvT komt tot de navolgende beoordeling over de gang van zaken in het verslagjaar 2022.

• Het Bestuur bestuurt het algemeen pensioenfonds Stap op een deskundige manier, waarbij op de gepaste momenten de juiste keuzen worden gemaakt en tijdig besluiten worden genomen.
• De verdere verduurzaming van de beleggingsportefeuille en de aandacht voor ESG-factoren blijven punten van aandacht. Het Bestuur heeft inzicht gegeven in de gesprekken die daarover zowel met de BO’s als met Aegon AM gevoerd worden en de RvT zal het Bestuur daarin blijven volgen.
• Nu de contouren van de Wtp steeds duidelijker worden, vraagt de uitwerking voor de respectievelijke contracten veel aandacht. De RvT volgt met grote interesse de vervolgstappen en biedt aan te klankborden en de eigen kennis en ervaring met transities in te brengen ter ondersteuning van het Bestuur.
• De RvT vindt de wijze waarop nieuwe klanten worden beoordeeld en toegevoegd aan Stap zorgvuldig en deskundig. Dat de groei van de portefeuille meer tijd vraagt dan eerder is geprognosticeerd, is verantwoord en goed doordacht.
• Blijvende aandacht aan kwaliteit van data en cybersecurity is noodzakelijk. Stap acteert daarop adequaat en bespreekt dit met de uitvoeringspartners, met name met TKP.
• Het initiatief om gesprekken te voeren met de afzonderlijke BO’s van de Pensioenkringen ervaart de RvT als een belangrijke ontwikkeling om de samenspraak te verbeteren. Dit initiatief wordt verder uitgebouwd.Met de nodige aandacht volgt de RvT de ontwikkelingen rond het contact tussen Aegon en a.s.r. met het oog op de positie van Stap.

Krachtens de Pensioenwet heeft de RvT goedkeuring gegeven aan:

• de vaststelling van het Jaarverslag 2022;
• de toetreding van Stichting Pensioenfonds Aon Groep Nederland tot Stap in een Single-client Pensioenkring, met advisering over de bijbehorende CWO.

De RvT heeft adviezen gegeven aan het Bestuur en de VvBO omtrent:

• de herbenoeming van Marga Schaap;
• de opzet van een tijdlijn met betrekking tot kritische besluitvormingsmomenten bij de implementatie van de Wtp;
• voortzetting en tijdigheid bij mogelijke aanpassing van het beleggingsbeleid voor de verduurzaming van de beleggingsportefeuilles;
• positionering en inhoud van de rol van de VvBO in het overleg met het Bestuur en de RvT;
• ontwikkeling van de exploitatie en de meerjarenbegroting in relatie tot de afspraken met de initiatiefnemers.

Met genoegen kijkt de RvT terug op de constructieve samenwerking met het Bestuur van Stap en spreekt zijn waardering en tevredenheid uit over de gang van zaken. De RvT kijkt met vertrouwen en interesse uit naar de uitdagingen voor 2023 en verwacht dat Stap wederom de rol van “first in class” onder de algemeen pensioenfondsen zal waarmaken.

Het Bestuur kijkt met veel genoegen terug op de wijze waarop de Raad van Toezicht haar rol uitoefent en is de Raad van Toezicht erkentelijk voor hun inspanningen.

Het Bestuur heeft er vertrouwen in dat alle onderwerpen die door de Raad van Toezicht voor 2022 worden aangedragen, naar tevredenheid van alle betrokkenen onder de aandacht blijven.